Tarihte bugün Atatürk

Tarihte bugün Atatürk

Tarihte bugün Atatürk

ATATÜRK’ÜN GÜN GÜN TARİHİ

OCAK

1 Ocak 1929 – Yeni harfleri ve bu harflerle yazıyı halka öğretmek üzere Millet Mekteplerinin açılması.
2 Ocak 1924 – Hafta Tatili Hakkında Kanun, TBMM’nde kabul edildi (Cuma günü hafta tatili olarak kabul edildi). (1935’de çıkarılan bir kanunla da cuma yerine, pazar gününün resmi hafta tatili günü olması sağlandı.)
2 Ocak 1934 – Atatürk’ün, sabah Marmara Köşkü’ne gelişi ve Gazi Orman Çiftliği yöresinde avlanması.
2 Ocak 1936 – Soyadı Kanunu yürürlüğe girdi.
3 Ocak 1917 – Ardahan Arap Camii’nde 373 Müslüman-Türk Ermeni çeteciler tarafından camiyle birlikte yakıldı.
3 Ocak 1926 – Atatürk’ün, Türk Tayyare Cemiyeti Genel Merkezi’ni ziyareti ve ilgililerden bilgi alışını takiben çalışmalar hakkında takdirlerini bildirmesi.
3 Ocak 1930 – Atatürk’ün, Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti’ne ilk üye olarak kaydedilmesi.
4 Ocak 1918 – Mustafa Kemal’in Almanya seyahatinden İstanbul’a dönmesi.
5 Ocak 1921 – Çerkez Ethem ve kardeşleri, işgal kuvvetleri tarafına geçtiler.
5 Ocak 1931 – Ziraat Kongresi İktisat Bakanı Mustafa Şeref Bey’in (Özkan) konuşmasıyla Ankara’da açıldı.
6 Ocak 1920 – Erzurum’da, Atatürk’ün Erzurum milletvekili seçildiğine dair mazbatanın düzenlenerek imzalanması (Atatürk’e verilmek üzere Ankara’ya gönderilmiştir.
6 – 10 Ocak 1921 I. İnönü Muharebesi
6 Ocak 1927 – Milli İstihbarat Teşkilatı’nın kuruluşu.
7 Ocak 1931 – Çankaya’da, Atatürk’ün başkanlığında İsmet Paşa, Kâzım (Özalp) Paşa, Fahrettin Paşa, İçişleri Bakanı Şükrü Kaya ve Millî Savunma Bakanı Zekâi (Apaydın) Bey’in katılmasıyla bir toplantı yapılarak Menemen olayının görüşülmesi.
8 Ocak 1916 (8-9) – İngiliz birliklerinin Gelibolu’dan çekilmeleri.
9 Ocak 1936 – ATATÜRK’ün Ankara’da “Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi”nin açılış törenini izlemesi.
10 Ocak 1921 – Birinci İnönü Zaferi.
11 Ocak 1905’te Harp Akademisini kurmay yüzbaşı rütbesiyle tamamladı.
11 Ocak 1914 – Mustafa Kemal’e, Sofya Ataşe Militerliğine ilâveten Bükreş, Belgrad ve Çetine Ataşe Militerliklerini de yürütme görevi verilmesi.
11 Ocak 1921 – Mustafa Kemal’in, Birinci İnönü Zaferi münasebetiyle Batı Cephesi Komutanı İsmet (İnönü) Bey’e tebrik telgrafı: “… Bu muvaffakiyetin mukaddes topraklarımızı düşman istilasından tamamen kurtaracak olan kesin zafere bir hayırlı başlangıç olmasını Allah’tan diler ve bu kutlamanın tüm Batı Ordusu er ve subaylarına iletilmesini rica ederim.”
12 Ocak 1920 – İstanbul’da son “Osmanlı Meclis-i Mebusanı”nın açılması. (İstanbul’un işgali üzerine Meclis, 18 Mart 1920 günü son toplantısını yaparak çalışmalarına ara verme kararı almış, 11 Nisan 1920’de de Padişah iradesiyle kapatılmıştır.)
13 Ocak 1909 – Mustafa Kemal’in 3’üncü Ordu Selanik 2’nci Redif Tümeni Kurmay Başkanlığına getirilmesi.
14 Ocak 1922 – Mustafa Kemal’in başkanlığında, Meclis İkinci Reisi ve Maliye ve Millî Müdafaa Vekilleriyle, Genelkurmay Başkanı ve Millî Müdafaa ve Maliye Encümenleri reislerinden oluşmak üzere “Harp Encümeni” kurulması.
14 Ocak 1923 – Mustafa Kemal’in annesi Zübeyde Hanım’ın İzmir’de vefatı.
15 Ocak 1911 – Atatürk’ün, 3. Ordu Karargâhı’ndaki görevinden alınarak, yine Selanik’te bulunan 38. Piyade Alayı’nda görevlendirilmesi. (Bu tarih bazı kaynaklarda gün belirtmeksizin Ocak 1911 olarak gösterilmiştir: K.A., s.95,868; A.N.M., s.175). (Olayların seyri esnasında Selanik’te bulunan Behiç Erkin ve Cevat Abbas Gürer, hatıralarında Atatürk’ün 38. Piyade Alayı’ndaki görevinin Komutan Vekilliği olduğunu kaydetmektedirler. [Kocatürk]
15 Ocak 1932 – Samsun’da Gazi Heykeli’nin açılış töreni.
16 Ocak 1912 – Atatürk komutasındaki yerel kuvvetlerin, Derne’de İtalyanlara karşı baskın şeklinde taarruzu. [Kocatürk]
16 Ocak 1916 – Atatürk’ün, karargâhı Edirne’de bulunan 16. Kolordu Komutanlığı’na atanması.
17 Ocak 1916 – Mustafa Kemal’e, “Anafartalar Grubu Komutanlığı” dönemindeki üstün başarıları sebebiyle “Muharebe Altın Liyakat Madalyası” verilmesi.
18 Ocak 1927 – Lozan Antlaşması Amerikan Senatosu tarafından reddedildi.
18 Ocak 1956 – Atatürk’ün kızkardeşi Makbule Atadan öldü.
19 Ocak 1933 – Atatürk’ün, Bursa’da İpekiş Fabrikası’nı ve Askerî Hastane’yi ziyaretleri ve İpekiş Dokuma Fabrikası’nın hatıra defterine yazdıkları: “İpekiş Fabrikası’nda gördüklerimden çok sevinç duydum.”
20 Ocak 1915 – Mustafa Kemal’in, 3’üncü Kolorduya bağlı olarak Tekirdağ’da teşkil edilecek 19’uncu Tümen Komutanlığına atanması.
20 Ocak 1921 – İlk Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (Anayasa)’nun Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabulü.
21 Ocak 1921 – Ethem’in kardeşi Tevfik Bey Yunanlılarla bir teslim anlaşması imzaladı.
22 Ocak 1932 – Yerebatan Camisindeki Türkçe Kuran’ın ilk kez okunması. İstanbul Yerebatan Camii’nde ilk defa Hafız Yaşar (Okur) tarafından Türkçe Kuran okundu
22 Ocak 1938 – Atatürk’ün, bazı şikâyetleri üzerine Yalova’da Dr. Nihat Reşat Belger* tarafından muayenesi ve ilk defa olarak “siroz başlangıcı” teşhisinin konulması (bu teşhis, daha sonra diğer hekimlerle beraber Fransa’dan davet edilen Prof. Dr. Fiessinger tarafından da doğrulanmıştır).
23 Ocak 1932 – Mustafa Kemal’in talimatına uygun olarak, Riyaset-i Cumhur İncesaz Heyeti Şefi Binbaşı Hafız Yaşar (Okur) İstanbul’da Karaköy’deki Yeraltı Camii’nde ilk kez Cuma namazından sonra Yasin Suresi’ni önce Arapça sonra da Türkçe okudu.
24 Ocak 1920 – Atatürk ve Ali Fuat Paşa’nın imzası ile “Güney cephesindeki hareketler ve yapılması gereken hususlar” hakkında ilgililere genelge yayımlanması: “…Kolorduların bu direktife ve evvelce verilen plâna göre millî kuvvetleri hemen teşkil ve harekete hazır bulundurmaları lâzımdır.”
25 Ocak 1915 – Atatürk’ün, Sofya’dan İstanbul’a dönüşü ve yeni görevi hakkında Harbiye Nazırı ve Başkomutan Vekili Enver Paşa ile görüşmesi. (Bu görüşme, ocak sonunda olmakla beraber kaynaklarda günü belirtilmemiştir. Olayların akışı muhtemel tarihin 25 Ocak 1915 olabileceğini düşündürmektedir).
25 Ocak 1922 – Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım’ın, İstanbul’da vasiyetname yazdırması. (Zübeyde Hanım, iki nüsha olarak hazırlanan bu vasiyetnamenin aslını bir yazı ile Atatürk’e göndermiştir).
25 Ocak 1948 – Kurtuluş Savaşı komutanlarından Orgeneral Kazım Karabekir öldü.
26 Ocak 1925 – Atatürk’ün, Mersin’de, çiftçilerin traktör ve diğer ziraat aletleriyle yaptığı geçit törenini izlemesi; öğleden sonra bir portakal bahçesinde çiftçiler tarafından verilen yemeği şereflendirmesi.
26 Ocak 1938 – Cenevre’de başlayan Türkiye ile Fransa arasındaki görüşmelerde Hatay sorunu ele alındı.
27 Ocak 1916 – Mustafa Kemal’in, karargâhı Edirne’de bulunan 16’ncı Kolordu Komutanlığına atanması.
27 Ocak 1923 – Mustafa Kemal’in İzmir’e gelerek annesinin mezarını ziyaret etmesi.
27 Ocak 1937 – Cenevre’de Milletler Cemiyeti toplantısında Hatay’ın bağımsızlığının kabul edilmesi.
28 Ocak 1920 – Osmanlı Meclis-i Mebusanının gizli toplantısında Misakımillî’nin kabulü.
29 Ocak 1923 – Mustafa Kemal’in İzmir’de Latife (Uşaklıgil) Hanım’la evlenmesi. (Nikâh, Muammer Bey’in Göztepe’deki köşkünde yapılmış, sonra Anadolu Ajansı ile duyurulmuştur. Nikâhta Atatürk’ün şahitliğini Fevzi (Çakmak) ve Kâzım Karabekir, Lâtife Hanım’ın şahitliğini ise İzmir Valisi Abdülhalik (Renda) ve Salih (Bozok) yapmışlardır. İzmir’in tanınmış iş adamlarından Uşakîzade Muammer Bey’in kızı olan Lâtife Hanım, 1898 yılında İzmir’de doğmuştu, İstanbul Amerikan Kolejini bitirdikten sonra bir yıl Londra’da kalmış, birkaç yılda Paris’te kalarak Hukuk Fakültesi’ne devam etmişti, İzmir’in işgalinden bir süre sonra, Yunanlılar tarafından baskı ve kontrol altında tutulan babası Muammer Bey, ailesiyle beraber Fransa’ya gitmişti. Lâtife Hanım, 1921 yılı sonbaharında, yalnız olarak İzmir’e döndü. 11 Eylül 1922’de Atatürk’le tanıştı ve bu tanışma 29 Ocak 1923’te evlilikle sonuçlandı. 2.5 yıllık bir evlilikten sonra 5 Ağustos 1925’te Atatürk’le ayrıldılar. Lâtife Hanım, bu ayrılıktan sonra bir süre İzmir’de yaşadı; daha sonra İstanbul’a yerleşti ve 12 Temmuz 1975’te burada öldü. [Kocatürk]
30 Ocak 1919 – Paris Barış Konferansında Osmanlı İmparatorluğu’nun parçalanmasının kararlaştırılması.
30 Ocak 1923 – Lozan Konferansı’nda Yunan ve Türk halklarının mübadelesine ilişkin 19 maddelik sözleşme ve protokol imzalandı. Buna göre, Anadolu Türk topraklarında yaşayan Türk uyruklu Rum Ortodokslar ile Yunan topraklarında yaşayan Yunan uyruklu Müslüman halk zorunlu olarak ahali mübadelesine (nüfus değişimine) tabi tutulacaktır.
30 Ocak 1929 – Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti’nin kurulması.
30 Ocak 1931 Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün, İzmir’den hareketle Kemalpaşa kazası ve Armutlu köyüne gidişi, incelemelerini takiben akşam tekrar İzmir’e dönüşü, akşam İzmir Elhamra sinemasında halk arasında film seyretmesi.
31 Ocak 1928 – Türk Eğitim Derneği, Atatürk’ün işaret ettiği hedef doğrultusunda, çoğu cumhuriyetin kurucuları arasında yer alan isimlerin bir araya gelmesiyle, 31 Ocak 1928’de kuruldu. 1946 yılında Türk Eğitim Derneği adını aldı.
31 Ocak 1937 – Hatay’ın bağımsızlığına kavuşması dolayısıyla bütün yurtta gösteriler yapıldı.

ŞUBAT

1 Şubat 1915 – Atatürk’e, Üçüncü Rütbe’den Osmanî Nişanı verilişi.
1 Şubat 1916 – Atatürk’e, Anafartalar Grubu Komutanlığı döneminde gösterdiği üstün başarıları nedeniyle “İkinci Rütbe’den Osmanî Nişanı” verilmesi.
1 Şubat 1918 – Ermeni komitacı Arşak, Bayburt’ta katliam yaptı.
1 Şubat 1938 – Sümerbank Gemlik Sunğipek Fabrikası Atatürk tarafından işletmeye açıldı.
2 Şubat 1915 – Mustafa Kemal’in Tekirdağ’a gelişi ve 19’uncu Tümeni kurma çalışmalarına başlaması.
3 Şubat 1931 – Menemen sanıklarından 27 kişi idam edildi. Bir mahkum infazlar yapılırken kaçtı.
3 Şubat 1932 – “Kadir Gecesi” Ayasofya’da, Kuran’ın Türkçe okunduğu bir törenle kutlandı. Bugüne rastlayan Kadir Gecesi’nde Ayasofya’da yatsı namazından sonra aralarında birçok tanınmış hafızın bulunduğu Mevlidhan Heyeti Türkçe mevlid ve Kur’an okudu. Radyodan yapılan canlı yayın büyük yankı yarattı. Ankara’da Atatürk heykelinin yanına monte edilen hoparlörden de halka dinletilen yayını halk yağan karaltında dinledi.
3 Şubat 1934 – Atina’da, Türkiye, Romanya, Yunanistan ve Yugoslavya arasında ‘Balkan Paktı’ imzalandı.
4 Şubat 1922 – Mustafa Kemal’in Başkomutanlık süresinin 5 Şubat 1922 tarihinden itibaren ikinci defa üç ay uzatılmasına dair Kanun’un Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabulü.
5 Şubat 1905 Mustafa Kemal, Şam’da bulunan 5. Ordu’ya atandı.
5 Şubat 1921 – TBMM, gizli oturumunda Londra Konferansı’na Ankara Hükümeti adına bir heyet gönderilmesini ve heyetin meclis üyelerinden oluşmasını karar altına alması.
5 Şubat 1922 Tarihinden itibaren Atatürk’ün Başkumandanlık müddeti üç ay daha temdit edilmiştir.
5 Şubat 1932 – İlk Türkçe hutbe Süleymaniye Camii’nde okundu.
5 Şubat 1937 – Laiklik ilkesinin 3115 sayılı kanunla Anayasa metnine girmesi. Lâiklik ilkesinin “Altı Ok’un içinde” Anayasa’nın 2. maddesinde yer alışı. Anayasa’da yapılan değişiklikle 2. Madde yeniden düzenlenerek, CHP’nin Altı Ok’u Türkiye Cumhuriyeti’nin temel ilkeleri haline getirildi. 1928’de yapılan değişiklikte yeralan “Türkiye devletinin resmi dili Türkçedir, makam (başkenti) Ankara’dır.” ibaresinin başına “Türkiye Devleti, cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı,devletçi, laik ve inkılapçıdır.” cümlesi eklendi.
6 Şubat 1933 – Gazi’nin Bursa’da gericilik olayı üzerine söyledikleri. (Bursa nutku) Atatürk’ün, Bursa’da bazı kişilerin ezan ve kametin Türkçe okunması nedeniyle 1 Şubat’ta çıkardıkları olay hakkında Anadolu Ajansı aracılığıyla resmî bildirisi: “…Olaya dikkatimizi bilhassa çevirmemizin sebebi, dini siyaset ve herhangi bir tahrike vesile etmeye asla müsamaha etmeyeceğimizin bir daha anlaşılmasıdır. Meselenin mahiyeti esasen din değil, dildir. Kesin olarak bilinmelidir ki, Türk milletinin milli dili ve milli benliği bütün hayatında hâkim ve esas kalacaktır!”
7 Şubat 1923 – İsmet Paşa görüşmelerin kesintiye uğraması üzerine Lozan’dan ayrıldı.
7 Şubat 1923 Mustafa Kemal’in Balıkesir Zağnos Paşa Camii minberinden halka hitap edişi. Atatürk’ün, Balıkesir’de Zağnos Paşa Camii’nde cuma namazı kılması, şehitler için okunan mevlitten sonra minbere çıkarak bir hutbe vermesi, müteakiben minberden inerek çeşitli soruları cevaplandırması: “…Hutbelerin halkın anlayamayacağı bir dilde olması ve onların da bugünkü gerek ve ihtiyaçlarımıza temas etmemesi, halife ve padişah namını taşıyan müstebitlerin arkasından köle gibi gitmeye mecbur etmek içindi. Hutbeden amaç, halkı aydınlatma ve ona doğru yolu göstermektir; başka şey değildir. Yüz, ikiyüz, hattâ bin sene evvelki hutbeleri okumak, insanları bilgisizlik ve dalgınlık içinde bırakmak demektir.”
7 Şubat 1924 – İstanbul’da kurulan Kadınlar Birliği faaliyete başladı.
7 Şubat 1933 – İstanbul Evkaf Müdürlüğü bütün camilerde ezanın Türkçe okunmasını zorunlu kılan bir tebliğ yayınladı.
8/9 Şubat 1920 – Kuvay-ı Milliye’nin Fransız işgalindeki Urfa’yı kuşatması.
8 Şubat 1921 – Antep’e, Meclis tarafından ‘Gazi’ unvanı verildi.
9 Şubat 1934 – Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında “Balkan Antantı”nın imzalanması.
10 Şubat 1902 Mustafa Kemal’in, teğmen rütbesiyle Harp Akademisine girmesi.
11 Şubat 1920 – Maraş’ın Fransızlar tarafından tahliyesi.
12 Şubat 1919 – Trabzon’da “Trabzon Müdafaa-i Hukuku Milliye Cemiyeti”nin kuruluşu.
13 Şubat 1937 – Atatürk’ün doğduğu evin anahtarlarının, Selanik Türkiye Cumhuriyeti Konsolosluğu’na teslimi. (Selanik T.C. Konsolosluğu Arşivi).
13 Şubat 1925 – Doğu’da Genç ilçesine bağlı Piran’da Şeyh Sait ayaklanması başladı. (Kesin olarak bastırılışı: 31 Mayıs)
14 Şubat 1920 – Yenihan isyanı başladı.
14 Şubat 1924 – Orduda çiftçi askerlere basit ziraat dersleri verilmesi hakkında kanunun kabulü.
14 veya 17 Şubat 1917 – Mustafa Kemal’in Hicaz Kuvve-i Seferiye Komutanlığına atanması.
15 Şubat 1920 – Londra Konferansı’nda, İstanbul’un Türklere bırakılması kararı verildi.
15 Şubat 1921 – Atatürk’ün, Batı cephesinden Ankara’ya dönüşü.
15 Şubat 1924 – Hilafetin kaldırılması için karar verildi. Gazi Mustafa Kemal ile İsmet Paşa bu konuda görüştüler.
16 Şubat 1920 – 2. Anzavur Ayaklanması.
16 Şubat 1925 “Türk Hava Kurumu” adını alacak olan “Türk Tayyare Cemiyeti” kuruldu.
17 Şubat 1917 – Atatürk’ün, Başkomutanlık Vekâleti’nce Hicaz Kuvve-i Seferiye Komutanlığı’na atanması ve acele hareketinin emredilmesi. (Atatürk, Arabistan ve Medine cephesinde oluşturulması düşünülen bu kuvvet komutanlığına Ordu Komutanı yetkisiyle, fakat 4. Ordu Komutanlığı emrinde olmak üzere atanmıştı).
17 Şubat 1920 – Osmanlı Meclis-i Mebusanında Misakımillî’nin yabancı parlamentolara ve basına bildirilme kararı.
17 Şubat 1923 – Mustafa Kemal’in İzmir’de toplanan Türkiye İktisat Kongresi’ni açış konuşması: “… Siyasi, askerî zaferler ne kadar büyük olursa olsunlar ekonomik zaferlerle taçlandırılmazlarsa, meydana gelen zaferler devamlı olamaz, az zamanda söner…”
17 Şubat 1925 – Aşar’ın kaldırılmasına dair Kanun’un kabulü.
17 Şubat 1926 – Türk Medeni Kanunu’nun kabulü.
18 Şubat 1916 – Atatürk’ün, Edirne Sultan Selim Camii’nde cuma namazı kılışı ve 12. Tümen’in okutturduğu mevlitte bulunuşu.
18 Şubat 1920 – Milli Misak, İstanbul Meclisi’nce yayımlandı.
18 Şubat 1935 – Atatürk Evi Müzesi (Alanya) Müze, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün 18 Şubat 1935’te Alanya’ya yaptığı ziyaret sırasında bir süre kaldığı evdir. Ev, sahibi Tevfik Azakoğlu tarafından Kültür Bakanlığı’na bağışlanarak 1987 yılında müze haline getirilmiştir. 19. yüzyıl Türk mimarisinin özelliklerini yansıtan bahçe içinde üç katlı binanın giriş katında Atatürk’ün kişisel eşyaları, fotoğraflar, Atatürk’ün Alanyalılara gönderdiği telgraf ve diğer tarihi belgeler sergilenmektedir. Üst katın odaları ise geleneksel bir Alanya evinin etnografik eşyalarıyla donatılmıştır.
18 Ocak 1952 – Türkiye, Kuzey Atlantik Paktı’na (NATO) resmen katıldı.
19 Şubat 1918 – Mustafa Kemal’e, Alman İmparatoru tarafından “Birinci Rütbeden Kılıçlı Cordon de Prusse Nişanı” verilmesi.
19 Şubat 1932 – Halkevlerinin açılması.
20 Şubat 1930 – Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu TBMM’de kabul edildi.
20 Şubat 1939 – Milli Eğitim Bakanlığı’nın yayınladığı ‘İlköğretim’ dergisinin ilk sayısı çıktı.
21 Şubat 1917 – Mustafa Kemal’in Şam’a gitmek üzere Diyarbakır’dan ayrılması.
22 Şubat 1916 – Başkomutanlık Vekâleti’nin, karargâhı Çorlu’da bulunan 2. Ordu’yu Doğu bölgesine nakletme kararı.
23 Şubat 1908 – Atatürk’ün, General Litzmann’dan çevirdiği “Takımın Muharebe Talimi” adlı -askerî eğitimle ilgili- kitabın Selanik’te yayımlanması.
24 Şubat 1920 – Atatürk’ün, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti örgütüne, kuruluşun önemi ve gereği üzerinde köylülerin uyarılmasını isteyen genelgesi.
25 Şubat 1915 – Tekirdağ’daki 19’uncu Tümen Komutanlığının Maydos (Eceabat)’a nakli ve Mustafa Kemal’in 19’uncu Tümen Komutanlığı üzerinde olmak üzere Maydos Bölgesi Komutanı olarak görevini sürdürmesi.
26 Şubat 1917 – Mustafa Kemal’in Şam’a gelmesi.
27 Şubat 1931 – Emlak-ı Metruke Müdürlüğü kapatılarak Mülki Emlak İdaresi’ne devredildi.
28 Şubat 1923 – Atatürk’e, İstanbul Belediyesi tarafından “İstanbul hemşehriliği” unvanı verilmesi kararı.
29 Şubat 1924 – Halife Abdülmecit Efendi, son defa Cuma selamlığına çıktı.

MART

1 Mart 1914 – Mustafa Kemal’in yarbaylığa terfi etmesi.
1 Mart 1921 – Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin birinci devre ikinci toplantı yılını açış konuşması: “… Bugün anlaşılmıştır ki Sevr Anlaşması hükümleri Türkiye’ye zorla uygulanamaz. …”
1 Mart 1922 – Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin birinci devre üçüncü toplantı yılını açış konuşması: “… Efendiler! Büyük Millet Meclisi Hükûmeti, Türkiye ve Türkiye halkının devamını ve bağımsızlığını temine çalışıyor. Çünkü Türkiye’nin asıl sahibi, meşru ve gerçek sahibi olan Türkiye halkının kesin arzu ve iradesi bu yoldadır…”
1 Mart 1923 – Mustafa Kemal’in, Türkiye Büyük Millet Meclisinin birinci devre dördüncü toplantı yılını açış konuşması: “… Bilinmektedir ki izlediğimiz siyaset barışçı bir siyasettir. Memleketimizi hiçbir hak ve adalete dayanmayarak çiğnemek ve çiğnetmek girişimi, muzaffer ordumuzun fedakârane gayretiyle layık olduğu başarısızlığa uğratılmış ve milletimiz, tarihin nadir kaydettiği bir zafer kazanarak sevgili yurdumuzu kurtarmıştır…”
1 Mart 1924 – Mustafa Kemal’in, Türkiye Büyük Millet Meclisinin ikinci devre birinci toplantı yılını açış konuşması: “… İslam dinini, asırlardan beri alışılageldiği şekilde bir siyaset vasıtası mevkisinden uzaklaştırmak ve yüceltmek gereğini görüyoruz. Mukaddes ve ilahî inançlarımızı ve vicdanî değerlerimizi, karanlık ve kararsız olan ve her türlü menfaat ve ihtirasların ortaya çıkma sahnesi olan siyasetlerden ve siyasetin bütün kısımlarından bir an önce ve kesinlikle kurtarmak, milletin dünya ve ahiret saadetinin emrettiği bir zorunluluktur. Ancak bu suretle İslam dininin yüksekliği belirir.”
1 Mart 1935 – ATATÜRK’ün dördüncü defa Cumhurbaşkanı seçilmesi.
2 Mart 1933 – TBMM’de Türk Parasını Koruma Kanunu kabul edildi.
3 Mart 1924 – Tevhid-i Tedrisat (Öğretimin Birliği) Kanunu’nun kabulü. Hilafetin kaldırılmasına ve Osmanlı hanedanının Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışına çıkarılmasına dair Kanun’un kabulü. Şeriye ve Evkaf Vekâleti ile Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti’nin kaldırılmasına dair Kanun’un kabulü. (Şeriye ve Evkaf Vekâletinin dinî hizmetlerini yürütmek üzere Diyanet İşleri Başkanlığı, Erkânıharbiyeiumumiye Vekâletinin yerine Genelkurmay Başkanlığı kurulmuştur.)
4 Mart 1925 – Takrir-i Sükûn Kanunu’nun Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabulü.
5 Mart 1917 – Mustafa Kemal’in -Hicaz Kuvve-i Seferiye Komutanlığının kaldırılması üzerine- 2’nci Ordu Komutanlığına atanması.
6 Mart 1912’de Derne Komutanlığına getirildi.
7 Mart 1915 – 7 Mart’ı 8 Mart’a bağlayan gece Nusrat mayın gemisi Yüzbaşı Tophaneli Hakkı Bey ve Müstahkem Mevkii Mayın Grup Komutanı Yüzbaşı Hafız Nazmi (Akpınar) Bey komutasında düşman gemilerinin projektörlerine aldırmadan Anadolu yakasındaki Akyarlar’a mayınlarını bıraktı.
7 Mart 1917 – Mustafa Kemal’in Diyarbakır’daki II. Ordu Komutanı vekilliğine atanması.
7 Mart 1927 – İstiklal Mahkemelerinin görevi sona erdi.
8 Mart 1933 – Atatürk’ün başkanlığında Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin toplantısı ve dil çalışmaları hakkında bazı kararlar alınması.
9 Mart 1921 – Londra Konferansı’nda Türk ve Yunan delegasyonunun bulunmadığı toplantıda Yunanistan askeri harekâtına izin verildi.
10 Mart 1916 – Mustafa Kemal’in komuta ettiği 16’ncı Kolordu Karargâhının Başkomutanlık Vekâletince Diyarbakır’a nakledilme kararı.
11 Mart 1916 – Mustafa Kemal’in, -16’ncı Kolordu Karargâhının Edirne’den Diyarbakır’a kaydırılması kararı üzerine- Edirne’den İstanbul’a gelmesi.
12 Mart 1917 – Mustafa Kemal’in 2’nci Ordu Komutanı olarak Şam’dan Diyarbakır’a dönmesi.
13 Mart 1899 Mustafa Kemal’in İstanbul’da Harp Okuluna girmesi.
14 Mart 1925 – T.B.M.M.’de 9 Şubat’ta vurulan Kars mebusu Halit Paşa öldü (tartıştığı Afyon mebusu Ali Bey Çetinkaya tarafından T.B.M.M.’de vuruldu).
15 Mart 1931 – Yeni Avukatlık Kanunu TBMM’de kabul edildi.
15 veya 16 Mart 1916 – Mustafa Kemal’in, Diyarbakır’daki görevine gitmek üzere İstanbul’dan ayrılması.
16 Mart 1920 – İtilaf devletleri tarafından 13 Kasım 1918’de fiili işgale uğrayan İstanbul’un resmen işgali. Mustafa Kemal’in İstanbul’un işgali nedeniyle millete beyannamesi: “…. Bugün, İstanbul’u zorla işgal etmek suretiyle Osmanlı Devleti’nin yedi yüz senelik hayat ve egemenliğine son verildi. Yani bugün Türk milleti, medenî kabiliyetinin, yaşama ve bağımsızlık hakkının ve bütün geleceğinin savunmasına davet edildi.”
16 Mart 1921 – Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında Moskova Antlaşması’nın imzalanması.
17 Mart 1919 – İzmir’de Müdafaa-ı Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti’nin kongresi başladı.
18 Mart 1915 – Çanakkale Boğazı’nı geçmeye teşebbüs eden İngiliz ve Fransız donanmalarının, ağır zayiat vererek bu teşebbüslerinde başarısız oluşu.
19 Mart 1920 – Mustafa Kemal’in Ankara’da bir meclis toplanması yolunda acele seçim yapılması için vilayetlere, mutasarrıflıklara ve kolordu komutanlarına genelgesi: “Ankara’da olağanüstü yetkiye sahip bir meclis, millet işlerini yönetmek ve denetlemek üzere toplanacaktır!”
20 Mart 1920 – İstanbul’un İtilaf Devletleri tarafından ele geçirilmesi, Mustafa Kemal’in protestosu, Ankara’da yeni bir Millet Meclisi toplama girişimi.
20 Mart 1930 – Yeni çıkan Belediye Kanunu ile kadınlar ilk defa belediye seçimlerine katıldı.
21 Mart 1937 – TBMM’de 1935’te kabul edilen Tunceli Kanunu’ndan sonra bölgede özellikle karakol, yol ve köprü inşaatlarına karşı çıkan aşiretler Nevroz gecesi ayaklanma başlattı. Ordu birlikleri isyanı bastırmak üzere bölgede harekâta başladı.
22 Mart 1913 – Sabiha Gökçen (d. 22 Mart 1913, Bursa – ö. 22 Mart 2001, Ankara) dünyanın ilk kadın savaş pilotu ve ilk Türk kadın pilot. Mustafa Kemal Atatürk’ün sekiz manevi evladından biridir. Sabiha Gökçen 2001 yılında, tam doğum gününde (22 Mart) Gülhane Askerî Tıp Akademisi’nde öldü.
22 Mart 1923 – Atatürk’ün, Konya’da Mevlâna Türbesi ve Dergâhı’nı ziyareti ve Dergâh’ta düzenlenen mevlevî semamı izlemesi.
22 Mart 1926 – Memurların çalışmalarını ve özlük haklarını düzenleyen Memurin Kanunu TBMM’de kabul edildi. İspirto ve alkollü içkiler üzerindeki devlet tekelini düzenleyen kanunla, maarif teşkilatı hakkındaki kanun kabul edildi.
23 Mart – 1 Nisan 1921 II. İnönü Muharebeleri
24 Mart 1915 – Çanakkale cephesinin önem kazanması üzerine, Gelibolu’da 5’inci Ordunun kurulması kararı ve komutanlığına Alman Generali Mareşal Liman von Sanders’in atanması. (Liman von Sanders 26 Mart 1915 günü komutayı ele almak üzere Gelibolu’ya gelmiştir.)
25 Mart 1912 – Türk Ocağı, resmen 25 Mart 1912’de İstanbul’da kuruldu.
25 Mart 1915 (24-26) – Alman General Liman von Sanders Çanakkale’de V. Ordu komutanı oldu. Sanders’in Gelibolu’ya gelmesi, yeni savunma planı yapması, Atatürk’ün komutanı olduğu 19. Tümeni ordu ihtiyat kuvveti olarak kendine bağlaması.
26 Mart 1913 – Edirne’nin Bulgar kuvvetlerine teslim olması.
26 Mart 1916 – Mustafa Kemal’in Diyarbakır’a gelerek 16’ncı Kolordunun komutasını üzerine alması.
26 Mart 1920 – Amerika Birleşik Devletleri Cumhurbaşkanı Wilson, Büyük Ermenistan kurulması hakkında nota verdi.
26 Mart 1931 – Ölçüler Kanunu TBMM’de kabul edildi. Meclis’te kabul edilen Ölçüler Kanunu ile uluslararası standartlara uyum sağlandı. Bu kanunla beraber okka, endaze gibi ölçülerin yerine kilo, metre, gram gibi Batı ölçüleri kabul edildi. Türkiye Beynelmilel Ölçüler Bürosu’na katıldı.
27 Mart 1923 Atatürk’e, Afgan Kralı Amanullah Han tarafından “Âliyülâlâ Nişanı” verilişi.
28 Mart 1920 Atatürk’ün, yabancı millet temsilciliklerine doğu vilâyetlerindeki Ermeni zulümlerini protesto eden telgrafı.
29 Mart 1920 – Yarbay Rahmi Bey, Anzavur’a bağlı askerler tarafından öldürüldü.
30 Mart 1938 – Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğinin, Fransa’dan davet edilen Prof. Dr. Fissenger’in ATATÜRK’ü muayenesinden sonra ATATÜRK’ün hastalığı hakkında ilk resmî bildiri yayımlaması. (Bu bildiride, Fissenger’in muayenesi sonucu ATATÜRK’ün sağlığında endişe verici bir durum olmadığının tespit edildiği ve kendisine 1,5 ay kadar istirahat tavsiyesinin yeterli görüldüğü belirtilmiştir.)
31 Mart 1920. Gaziantep 1919 yılının Ocak – Ekim ayları arasında İngiliz işgalinde iken Fransızlara bırakıldı. Fransızların Ermenilerle bir olup halka eziyet etmeleri üzerine Antep halkı örgütlendi. Fransız takviye birliklerinin Antep’e gelişini durduran Teğmen Said (takma adı Şahin) şehit olunca halk coştu. 31.3.1920’de Atatürk’ün emri ile gelen Kılıç Ali Bey, Kuvvay-ı Millîye’nin başına geçti ve Antep cephesinde üstün Fransız kuvvetleri önünde halk direnerek kanlı savaşlar verdi. Sonunda 9.2.1921’de kenti Fransızlar işgal etti. TBMM’de 6 Şubat 1921 tarihinde çıkarılan 93 sayılı kanunla bu kahramanlar kentine “Gazi Ayıntab” unvanı verdi. 1928 yılında adı “Gaziantep” şeklini aldı.

NİSAN

1 Nisan 1916’da tümgeneralliğe (mirlivalığa) yükseldi.
1 Nisan 1921 – İkinci İnönü Zaferi. Mustafa Kemal’in, Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa’ya cevap telgrafı: “… Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin ters talihini de yendiniz. İstila altındaki bedbaht topraklarımızla beraber bütün vatan, bugün en uzak köşelerine kadar zaferinizi kutluyor. Düşmanın istila hırsı, azim ve hamiyetinizin yalçın kayalarına çarparak hurdahaş oldu.”
2 Nisan 1917 – ABD’nin dünya savaşına girmesi.
2 Nisan 1920 Atatürk’ün, İstanbul’dan kaçarak Ankara’ya gelen Halide Edip, Dr. Adnan (Adıvar), Hüsrev (Gerede), Yunus Nadi, Yusuf Kemal (Tengirşenk), Rıza Nur, Cami (Baykut) ve diğer bir kısım kimseleri istasyonda karşılaması.
3 Nisan 1905 – Yunanistan İzmir’i ilhak kararını açıkladı. Ülke genelinde yoğun tepkiler meydana geldi.
3 Nisan 1924 – Meclis’te Avukatlık Kanunu kabul edildi.
3 Nisan 1930 – Türk kadınlarına belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanıyan yeni Belediye Kanunu’nun kabulü.
4 Nisan 1929 – Yargılama sisteminde önemli değişiklikler getiren Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu TBMM’de kabul edildi.
5 Nisan 1909 – Atatürk’ün Kurmay Başkanı olduğu Hareket Ordusunun, 31 Mart gericilik olayını bastırmak üzere İstanbul’a yola çıkması.
6 Nisan 1920 – Atatürk’ün emriyle Ankara’da “Anadolu Ajansı”nın kuruluşu. Millî mücadele davasını yurda ve dünyaya duyurmak için Atatürk tarafından Ankara’da kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin yarı resmi haber ajansı.
6 Nisan 1920 – Fahrettin Paşa (Altay) 15. Kolordu komutanı olarak Heyet-i Temsiliye’nin emrine girdiğini açıkladı.
7 Nisan 1938 – İstanbul’da Balkan Matbuat Birliği ile Balkan Paktı Ekonomik Konseyi toplandı.
7/8 Nisan 1921 Aslıhan bölgesinde Yunan kuvvetleriyle milli kuvvetler arasında Aslıhanlılar muharebesi (3 gün sürmüş ve Yunanlıların çekilmesiyle sonuçlanmıştır).
8 Nisan 1923 – Mustafa Kemal’in, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Başkanı olarak milletvekili seçimi münasebetiyle millete, 9 ilkeyi içine alan beyannamesi.
9 Nisan 1932 – İlk kadın hakim Mürüvvet hanım, Adana’da göreve başladı.
10 Nisan 1928 – Laiklik ile ilgili önemli Anayasa değişikliklerinin yapılması.
11 Nisan 1920 – Şeyhülislâm Dürrizâde Abdullah’ın, “Padişah ve Halife kuvvetleri dışındaki millî kuvvetleri kâfir ilan eden ve katlinin vacip (gerekli)” olduğunu bildiren fetvası “Takvim-i Vekayi”de yayınlandı.
12 Nisan 1931 – Mustafa Kemal’in direktifiyle Türk Tarihi Tetkik Cemiyetinin kurulması. (Daha sonra “Türk Tarih Kurumu” adını almıştır.)
13 Nisan 1909 – İstanbul’da İkinci Meşrutiyet’e karşı -avcı taburlarının ayaklanmasıyla- büyük isyan çıkması (31 Mart İsyanı).
14 Nisan 1928 – Eski Ticaret Bakanı Ali Cenani Bey, bakanlık bütçesinin kullanılmasında usulsüzlük yaptığı gerekçesiyle dokunulmazlığı kaldırılarak Yüce Divan’a verildi.
15/16 Nisan 1909 – Mustafa Kemal’in Hareket Ordusu ile beraber -bu ordunun Kurmay Başkanı olarak- Selanik’ten İstanbul’a hareketi.
15 Nisan 1923 – Hıyanet-i Vataniye Kanun’nda önemli değişiklikler yapılarak, kapsamı genişletildi.
15 Nisan 1931 – Gazi Mustafa Kemal tarafından Türk Tarih Kurumu’nun kurulması.
15 Nisan 1942 – Ankara Üniversitesi kuruldu.
16 Nisan 1920 – Dürrizade’nin fetvasına karşılık Ankara müftüsü Rıfat Efendi (Börekçi) ve 153 müftü ile din adamı halktan milli direnişe sahip çıkmasını istedi. Ankara Müftü’sü Rıfat Efendinin (Börekçi) Şeyhülislam Dürrizade Abdullah’ın fetvasına karşı: “…Vakıa ve hakikate gayrı muvafık olarak sadır olan fetvaların şer’an mutla olmayacağını” bildiren fetvası. (Rıfat Efendinin fetvası Anadolu’da yüzlerce müftü ve din adamı tarafından onaylanarak imzalanmış ve 22 Nisan 1920 tarihinden başlayarak Anadolu’nun çeşitli gazetelerinde yayımlanmıştır.) Ankara Müftüsü Rifat (Börekçi) Efendi’nin, Şeyhülislâm Dürrizade Abdullah’ın fetvasının dinen geçerli olmadığını ilân eden fetvası. (Rifat Efendi’nin fetvası Anadolu’ya tebliğ edildikten sonra yüzlerce müftü ve din bilgini tarafından onaylanarak imzalanmış ve 22 Nisan 1920 tarihinden itibaren çeşitli Anadolu gazetelerinde imzalarıyla beraber yayımlanmaya başlamıştır.
17 Nisan 1920 – Fevzi Paşa, Kurtuluş Savaşı’na katılmak üzere İstanbul’dan ayrıldı.
18 Nisan 1915 – Atatürk’ün komutasındaki 19. Tümen’in, 5. Ordu’nun yedeğini oluşturmak üzere Bigalı’ya gönderilişi (Liman von Sanders, muhtemel düşman taarruzuna karşı kuvvetlerini üç gruba ayırarak plânını yapmış; Mustafa Kemal’in başında bulunduğu kuvvetleri ordu yedeğine almıştı. Mustafa Kemal, bu plân gereğince Tümeniyle Maydos’tan Bigalı köyü yöresine geçti).
18 Nisan 1920 – Milli Kuvvetleri bastırmak amacı ile, İstanbul Hükümeti “Kuvve-i İnzibatiye” adlı bir örgüt kurulmasına ilişkin kararname çıkardı. (Hilafet Ordusu adını taşıyan bu örgüt 25.6.1920’de kaldırıldı)İstanbul’da Hilafet Ordusu teşkiline başlanması. Anadolu’da milli mücadeleye karşı savaşacak Kuvayı İnzibatiye’nin, “Hilafet Ordusu” ünvanıyla teşkilatlandırılması için İstanbul Hükümeti karar aldı. Damat Ferit Paşa hükümeti tarafından Kuva-yı Mil-liye’ye karşı Kuva-yı İnzibatiye kurulması için karar alındı. İstanbul hükümetinin Kuvay-ı Milliye’yi ortadan kaldırmak üzere, Kuvay’ı İnzibatiye’nin kurulduğunu bildiren kararnamesi.
19 Nisan 1911 – Mustafa Kemal’in, 5’inci Kolordunun Selanik-Kılkış arasında yaptığı manevralara katılması. (Manevra, 20 Nisan 1911 akşamı sona ermiştir.)
20 Nisan 1924 – II. Anayasa’nın kabulü. 1924 Anayasası’nın yürürlüğe girmesi. Yasa önünde eşitlik, kişi dokunulmazlığı, din ve vicdan hürriyeti ve yargısal güvence gibi birçok önemli hakları içeren yeni Teşkilat-ı Esasiye (Anayasa) TBMM’de kabul edildi. 20 Ocak 1921 tarihli Anayasa’da bazı değişiklikler yapılarak hazırlanan 105 Maddelik yeni Anayasa’nın Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabulü. Çeşitli tarihlerde bazı değişiklikler yapılan 1924 Anayasası, 27 Mayıs 1960’a kadar yürürlükte kalmıştır).
21 Nisan 1920 – İstanbul Mebuslar Meclisi’nden ilk grup Ankara’ya geldi. Mustafa Kemal Paşa’nın, “Büyük Millet Meclisi”nin 23 Nisan 1920’de açılması hakkındaki tamimi yayınlandı. Mustafa Kemal Paşa’nın vilayetlere, Meclisin 23 Nisan 1920 tarihinde açılacağını bildiren genelgesi. Mustafa Kemal meclisin 23 Nisan’da açılacağını, Anadolu’da her tarafta dini törenler yapılmasını, mevlid okunmasını istedi. Bursa’da bazı din adamları, Milli Mücadelenin meşruiyyetine dair fetva verdi. Atatürk’ün, vilâyetlere Meclis’in 23 Nisan 1920 günü açılacağını bildiren genelgesi: “Nisanın 23’üncü Cuma günü Ankara’da Büyük Millet Meclisi açılacaktır.”
22 Nisan 1926 – Borçlar Kanunu’nun kabulü.
23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.
24 Nisan 1920 – Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanlığına seçilmesi ve teşekkür konuşması: “… Gerek askerî gerekse siyasî hayatımın bütün dönemlerini işgal eden mücadelelerimde daima hareket kuralım, millî iradeye dayanarak milletin ve vatanın muhtaç olduğu amaçlara yürümek olmuştur. …”
25 Nisan 1915 – Çanakkale’de İngilizlerin, Fransız kuvvetleri ve ANZAC Kolordusu ile beraber Arıburnu, Seddülbahir ve Kumkale sahillerinden çıkarma hareketine başlaması; Bu kuvvetlerin, Bigali’den harekete geçen Mustafa Kemal komutasındaki 19’uncu Tümen kuvvetlerinin taarruzu ile geri çekilmeye mecbur edilmesi.
26 Nisan 1920 – Mustafa Kemal, Sovyet Hükümeti’nden savaş malzemesi istedi. Atatürk’ün, Sovyet Hükûmeti’ne harp malzemesi yardımı isteyen mektubu. (Bu mektuba, 3 Haziran 1920’de Sovyet Dışişleri Komiseri Çiçerin cevap vermiştir).
27 Nisan 1927 – Türkiye’de ilk radyo yayını başladı. ”Türk Telsiz Telefon AŞ adıyla çalışmalarına başlayan özel kuruluş, yayınlarını 1938’de devlet radyosu kurulana kadar sürdürdü.
27 Nisan 1930 – Türk Ocakları Kurultayı Ankara’da toplandı. Atatürk’ün Türk Ocakları VI. Kurultayı toplantısına katılması.
27 Nisan 1934 – Haftalık resmi tatil, cuma gününden pazara alındı.
28 Nisan 1935 – ATATÜRK’ün Hilaliahmere “Kızılay” adını verişinin Kızılay Kurultayı’nda kabul edilmesi.
29 Nisan 1920 – Hıyanet-i Vatan Kanunu’nun TBMM’de kabulü.
29 Nisan 1926 – Ecnebilerin kabotaj hakkının nihayet bulması.
29 Nisan 1930 – İlk Türk Kadın Yargıçlar (Nezahet Güreli ve Beyhan Hanım) Asliye Mahkemesi üyeliğine atandı.
30 Nisan 1919 – Mustafa Kemal’in 9’uncu Ordu Kıtaatı Müfettişliğine atanması.

MAYIS

3 Mayıs 1935 – ATATÜRK’ün Türkkuşunun hizmete açılması nedeniyle Etimesgut Havaalanında yapılan törende konuşması: “… Türk çocuğu! Her işte olduğu gibi, havacılıkta da, en yüksek düzeyde, gökte seni bekleyen yerini az zamanda dolduracaksın!…”
4 Mayıs 1931 – Mustafa Kemal’in üçüncü defa Cumhurbaşkanlığına seçilmesi.
6 Mayıs 1922 – Mustafa Kemal’in Başkomutanlık süresinin üçüncü defa üç ay süre ile uzatılmasına dair Kanun’un Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabulü.
9 Mayıs 1935 – ATATÜRK’ün, Cumhuriyet Halk Partisi IV. Büyük Kurultayı’nı açış konuşması: “Uçurum kenarında yıkık bir ülke… Türlü düşmanlarla kanlı boğuşmalar… Yıllarca süren savaş… Ondan sonra, içerde ve dışarda saygı ile tanınan yeni vatan, yeni sosyete, yeni devlet ve bunları başarmak için arasız devrimler… İşte Türk Genel Devrimi’nin bir kısa ifadesi!”
10 Mayıs l921 – Türkiye Büyük Millet Meclisinde “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu”nun kurulması.
10 Mayıs 1931 – Mustafa Kemal’in Ankara’da toplanan Cumhuriyet Halk Partisi Üçüncü Büyük Kongresi’ni açış konuşması: “… Millet için ve milletçe yapılan işlerin hatırası her türlü hatıraların üstünde tutulmazsa millî tarih kavramının kıymetini takdir etmek mümkün olamaz!”
11 Mayıs 1920 – Mustafa Kemal’in İstanbul’da divanıharp tarafından idama mahkûm edilmesi.
11 Mayıs 1921 – Mustafa Kemal’in, “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu” genel heyet toplantısında grup başkanlığına seçilmesi.
15 Mayıs 1919 – Yunanların İzmir’e çıkması.
15 Mayıs 1919’da, Yunanlıların İzmir’i işgali sırasında düşmana ilk kurşunun atılmasıyla Türk Kurtuluş Savaşı başladı.
16 Mayıs 1919 – Mustafa Kemal’in Anadolu’ya geçmek üzere Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan ayrılması.
19 Mayıs 1919’da, 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a çıktı.
20 Mayıs 1928 – Milletlerarası rakamların kullanılması hakkında Kanun’un kabulü.
22 Mayıs 1919 – Mustafa Kemal’in Samsun’dan Sadarete raporu: “…. Millet birlik olup hâkimiyet esasını, Türklük duygusunu hedef kabul etmiştir.”
23 Mayıs 1886 Mustafa Kemal’in babası Ali Rıza Efendi’nin ölümü.
24 Mayıs 1920 – Mustafa Kemal hakkında 11 Mayıs 1920 tarihli idam kararının Padişah Vahdettin tarafından onaylanması.
25 Mayıs 1919 – Mustafa Kemal’in Samsun’dan Havza’ya gelmesi.
27 Mayıs 1938 – ATATÜRK’ün Ankara’dan İstanbul’a gelmesi. (Ölüm tarihine kadar İstanbul’da kalmıştır.)
29 Mayıs 1926 – Türk Ticaret Kanunu’nun kabulü.
30 Mayıs 1913 – Osmanlı Devleti’nin Balkan devletleri ile Londra Barış Antlaşması’nı imzalaması. (Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti Midye – Enez hattını sınır olarak kabul etmiş, Edirne’yi Bulgaristan’a bırakmıştır.)
31 Mayıs 1933 – İstanbul Darülfünununun kapatılmasına ve Millî Eğitim Bakanlığınca yeni bir üniversite kurulmasına dair Kanun’un kabulü. (Üniversite öğreniminin düzenlenmesi.)
HAZİRAN
1 Haziran 1915 – Mustafa Kemal’in albaylığa terfi etmesi.
11 veya 12 Haziran 1919 – Mustafa Kemal’in Havza’dan Amasya’ya gelmesi.
11 Haziran 1937 – ATATÜRK’ün Başbakanlığa, bütün çiftliklerini ve mallarını hazineye bağışladığını telgraf ile bildirmesi.
14/15 Haziran 1926 – Mustafa Kemal’e karşı planlanan suikast girişiminin elebaşılarının İzmir’de tutuklanması.
15 Haziran 1916 – Mustafa Kemal’in komuta ettiği 16’ncı Kolordu Karargâhının Diyarbakır’dan Silvan’a nakledilmesi.
16 Haziran 1916 – Mustafa Kemal’in Diyarbakır’dan Silvan’a gelmesi.
18 Haziran 1926 – Mustafa Kemal’in İzmir suikast girişimi hakkında Anadolu Ajansına demeci: “… Alçak girişimin benim şahsımdan ziyade mukaddes Cumhuriyetimize ve onun dayandığı yüksek ilkelerimize yönelmiş bulunduğuna şüphe yoktur. Benim naçiz vücudum bir gün elbet toprak olacaktır; fakat Türkiye Cumhuriyeti sonsuza kadar yaşayacaktır!”
20 Haziran 1907 – Mustafa Kemal’in kolağası (kıdemli yüzbaşı) olması.
21 Haziran 1919 – Mustafa Kemal’in, İstanbul’da bulunan bazı tanınmış kimselere Amasya’dan mektup göndererek onları Millî Mücadele’ye davet etmesi.
21 Haziran 1934 – Soyadı Kanunu’nun kabulü.
22 Haziran 1919’da Amasya’da yayımladığı genelgeyle “Milletin istiklâlini yine milletin azim ve kararının kurtaracağını ” ilan edip Sivas Kongresi’ni toplantıya çağırdı.
22 Haziran 1920 – Yunanların Milne hattından genel taarruza geçmeleri.
22 Haziran 1908 – Mustafa Kemal’e, 3’üncü Ordu Karargâhındaki görevinin yanı sıra Şark Demiryolu Müfettişliği görevinin de verilmesi.
30 Haziran 1927 – Mustafa Kemal’in vermiş olduğu dilekçe üzerine askerlikten emekliye ayrılması hakkında kararname düzenlenmesi.

TEMMUZ

1 Temmuz 1927 – Mustafa Kemal’in, Kurtuluş’tan sonra İstanbul’a ilk gelişi ve coşkun şekilde karşılanması.
3 Temmuz 1919 – Mustafa Kemal’in Erzurum’a gelmesi, halk ve asker tarafından sevgi gösterileriyle karşılanması.
5 Temmuz 1917 – Mustafa Kemal’in, Yıldırım Orduları Grubu Komutanlığına bağlı 7’nci Ordu Komutanlığına atanması.
8/9 Temmuz 1919 – Mustafa Kemal’in Harbiye Nezaretine ve Padişaha resmî vazifesiyle beraber askerlik mesleğinden istifa ettiğini bildiren telgrafı.
8 Temmuz 1920 – Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinde konuşması: “… Memleketimizin ellide biri değil bütünü tahrip edilse, bütünü ateşler içinde bırakılsa, biz bu toprakların üstünde bir tepeye çıkacağız ve oradan savunma ile meşgul olacağız!…”
8 Temmuz 1937 – Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Sadabat Paktı’nın imzalanması.
9 Temmuz 1919 – Mustafa Kemal’in orduya, vilayetlere ve millete resmî göreviyle beraber askerlik mesleğinden istifa ettiğini bildiren genelgesi: “… Bundan sonra mukaddes millî gayemiz için her türlü fedakârlıkla çalışmak üzere sine-i millette bir ferd-i mücahit suretiyle bulunmakta olduğumu arz ve ilan ederim.”
10 Temmuz 1917 – Mustafa Kemal’in -7’nci Ordu Karargâhını oluşturmak üzere Enver Paşa tarafından çağırılması üzerine- Diyarbakır’dan İstanbul’a hareketi.
12 Temmuz 1932 – Mustafa Kemal’in direktifiyle “Türk Dili Tetkik Cemiyeti”nin kurulması. (Daha sonra “Türk Dil Kurumu” adını almıştır.)
14 Temmuz 1919 – Mustafa Kemal’in askerlikten istifası ve Doğu İlleri Müdafaa-i Hukuk-u Milliye Cemiyetinin Erzurum Şubesinin başına geçmesinin Erzurum’da yayımlanan Albayrak Gazetesi’nde halka ilanı: “… Mustafa Kemal Paşa Hazretlerinin istifanamesi bir azim ve iman vesikasıdır. Millette, henüz eski kanın sönmemiş olduğunu gösterir muazzam delildir. Anafartalar’da, millî şerefi, tarihin bugünkü nesilden beklemekte olduğu mukaddes vazifeyi yükselten ve yücelten bu muhterem komutanı bugün de Millî Mücadele’nin başında görmek mutlu bir görüntüdür.”
15 Temmuz 1915 – Mustafa Kemal’e Harp Madalyası verilmesi.
16 Temmuz 1917 – Mustafa Kemal’in Diyarbakır’dan İstanbul’a gelmesi.
16 Temmuz 1921 – Mustafa Kemal’in, Ankara’da toplanan ve 21 Temmuz 1921’e kadar çalışmalarına devam eden Maarif Kongresi’ni açış konuşması: “… Çocuklarımız ve gençlerimiz yetiştirilirken onlara bilhassa varlığı ile, hakkı ile, birliği ile çelişen bütün yabancı unsurlarla mücadele lüzumunu ve millî düşünceleri, tam bir imanla her karşı fikre karşı şiddetle ve fedakârâne savunma gereği telkin edilmelidir.”
18 Temmuz 1921 – Mustafa Kemal’in Ankara’dan, Karacahisar’daki Batı Cephesi Karargâhına gelmesi. Mustafa Kemal’in, Batı Cephesi Karargâhında İsmet Paşa’ya direktifi: “Orduyu, Eskişehir’in kuzey ve güneyinde topladıktan sonra düşman ordusuyla araya büyük bir mesafe koymak lazımdır ki, ordunun düzenlenmesi ve takviyesi mümkün olabilsin. Bunun için Sakarya doğusuna kadar çekilmek uygundur.”
20 Temmuz 1922 – Başkomutanlığın süresiz olarak Mustafa Kemal’in üzerinde kalmasının Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabulü.
20 Temmuz 1936 – Boğazların Türk Hükûmetinin hâkimiyetine geçişini sağlayan “Montreux (Montrö) Sözleşmesi”nin imzalanması.
23 Temmuz 1919 – Erzurum Kongresi’nin açılması ve Mustafa Kemal’in Kongre’ye Başkan seçilmesi.
23 Temmuz – 7 Ağustos 1919 tarihleri arasında Erzurum Kongresi’ni toplayarak vatanın kurtuluşu için izlenecek yolun belirlenmesini sağladı.
23 Temmuz 1908 – İkinci Meşrutiyet’in ilanı.
24 Temmuz 1923 – Lozan Antlaşması’nın imzalanması.
25 Temmuz 1921 – Batı Cephesi’nde Türk ordusunun Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmesi.

AĞUSTOS

1 Ağustos 1914 – Birinci Dünya Savaşı’nın başlaması.
1 Ağustos 1933 – Kanunla kapatılan İstanbul Darülfünununun yerine İstanbul Üniversitesinin kurulması.
2-3 Ağustos 1916 – Mustafa Kemal komutasındaki kuvvetlerin Bitlis ve Muş yönünde taarruza geçmesi.
2 Ağustos 1918 – Mustafa Kemal’in Viyana’dan İstanbul’a dönmesi. (Bu tarih bazı kaynaklarda 4 Ağustos 1918 olarak gösterilmiştir.)
5 Ağustos 1921 – Mustafa Kemal’e, geniş yetkilerle ve üç ay süre ile Başkomutanlık yetkisi veren Kanun’un Büyük Millet Meclisinde kabulü. Mustafa Kemal’in başkomutan olmasından sonra Türkiye Büyük Millet Meclisinde konuşması: “… Milletimizi esir etmek isteyen düşmanları, Allah’ın yardımıyla ne olursa olsun mağlup edeceğimize dair olan güven ve itimadım bir dakika olsun sarsılmamıştır. Bu dakikada bu kesin inancımı yüksek heyetinize karşı, bütün millete karşı ve bütün âleme karşı ilân ederim.”
5 Ağustos 1925 – Mustafa Kemal’in, Latife (Uşaklıgil) Hanım’dan ayrılması.
7 Ağustos 1916 – Mustafa Kemal komutasındaki kuvvetlerin Muş’u düşman işgalinden kurtarması.
7 Ağustos 1918 – Mustafa Kemal’in, Mareşal Falkenhein’ın yerine Yıldırım Orduları Grubu Komutanlığı’na getirilmiş olan Mareşal Liman von Sanders’in emrindeki 7’nci Orduya tekrar komutan olarak atanması.
7 Ağustos 1919 – Erzurum Kongresi’nin Mustafa Kemal’in kısa bir konuşmasıyla son bulması: “Milletimizin kurtuluş ümidi ile çırpındığı en heyecanlı bir zamanda fedakâr muhterem heyetiniz her türlü eziyetlere katlanarak burada, Erzurum’da toplandı. Hassas ve soylu bir ruh ve pek sağlam bir iman ile vatan ve milletimizin kurtuluşuna ait esaslı kararlar aldı. Bilhassa bütün cihana karşı milletimizin mevcudiyetini ve birliğini gösterdi. Tarih bu kongremizi şüphesiz ender ve büyük bir eser olarak kaydedecektir.” Mustafa Kemal’in Erzurum Kongresi tarafından Heyet-i Temsiliye Reisliği’ne seçilmesi.
7-8 Ağustos 1921 – Mustafa Kemal’in Tekâlif-i Milliye emirlerini yayımlaması.
8 Ağustos 1916 – Mustafa Kemal komutasındaki kuvvetlerin Bitlis’i düşman işgalinden kurtarması.
8 Ağustos 1915 – Mustafa Kemal’in -5’inci Ordu Komutanı General Liman von Sanders’in emri ile- Anafartalar Grubu Komutanlığına getirilmesi.
9 Ağustos 1915 – Mustafa Kemal komutasındaki kuvvetlerin, Anafartalar bölgesinde İngilizlere taarruzu; düşmanın, tepelerden tekrar çıkarma yaptığı kıyılara itilmesi.
9 Ağustos 1919 – Mustafa Kemal’in askerlik mesleğinden çıkarılmasına, sahip olduğu madalya ve nişanların geri alınmasına ve fahri yaverlik unvanının kaldırılmasına dair irade-i seniye çıkması.
9/10 Ağustos 1928 – Mustafa Kemal’in, İstanbul Sarayburnu Parkı’nda yeni harfler hakkında konuşması: “… Bizim ahenkli, zengin dilimiz yeni Türk harfleriyle kendini gösterecektir. Asırlardan beri kafalarımızı demir çerçeve içinde bulunduran, anlaşılmayan ve anlamadığımız işaretlerden kendimizi kurtarmak ve bu gereği anlamak mecburiyetindeyiz!…”
10 Ağustos 1915 – Mustafa Kemal komutasındaki kuvvetlerin, Conkbayırı’nda (Anafartalar) İngilizlere taarruzu ve bu taarruzun başarı ile sonuçlanması. (Bu muharebe esnasında, Mustafa Kemal’in kalbini hedef alan bir şarapnel parçasının, göğüs cebindeki saati parçalayarak geri dönmesi sonucu, kendisi mutlak bir ölümden kurtulmuştur.)
10 Ağustos 1920 – İstanbul Hükûmeti ile İtilaf devletleri arasında “Sevr Antlaşması”nın imzalanması.
12 Ağustos 1930 – Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kurulması. (Parti, 17 Kasım 1930’da kendisini feshetmiştir.)
13 Ağustos 1923 – Mustafa Kemal’in ikinci defa Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına seçilmesi. Mustafa Kemal’in, Türkiye Büyük Millet Meclisinin ikinci devre birinci toplantı yılını açış konuşması: “… Memleketimizi bayındır, halkımızı mutlu yapacağız ve refaha kavuşturacağız. Ümidimiz, kararımız ve bilhassa milletimizin ve Yüce Meclisinizin göstereceği birlik ve dayanışma, ilerleme ve uygarlık yolundaki çalışmamızda elbette başarının kefili olacaktır…”
15 Ağustos 1917 – Mustafa Kemal’in 7’nci Ordu Komutanlığı görevine başlamak üzere İstanbul’dan Halep’e hareketi. (7’nci Ordu Karargâhı Halep’in Aziziye mevkiinde idi.)
15 Ağustos 1918’de Halep’e 7. Ordu Komutanı olarak döndü.
17 Ağustos 1915 Kireçtepe zaferi.
21 Ağustos 1915 II. Anafartalar zaferi.
23 Ağustos 1921 – Yunan ordusunun taarruzu ve Sakarya Meydan Muharebesi’nin başlaması. (22 gün 22 gece devam etmiştir.)
26 Ağustos 1921 – Başkomutan Mustafa Kemal’in birliklere emri: “Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı, vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz!”
26 Ağustos 1922 – Büyük Taarruz’un başlaması.
26 Ağustos 1924 – Mustafa Kemal’in direktifiyle, Ankara’da Türkiye İş Bankasının kurulması.
28 Ağustos 1925 – Mustafa Kemal’in elinde panama şapkası ile İnebolu’da Türk Ocağına gelmesi ve giyim ve şapka hakkında bir konuşma yapması.
30 Ağustos 1909 – Mustafa Kemal’in Cumalı Ordugâhındaki askerî manevraya katılması.
30 Ağustos 1922 – Yunan ordusunun tamamen sarılması ve imha edilmesi suretiyle Dumlupınar (Başkomutan) Meydan Muharebesi’nin kazanılması.
30 Ağustos 1924 – Mustafa Kemal’in Dumlupınar’da Meçhul Asker Anıtı’nın temelini atması.

EYLÜL

1 Eylül 1915 – Mustafa Kemal’e, Anafartalar Grubu Komutanlığındaki üstün başarıları sebebiyle “Muharebe Gümüş Liyakat Madalyası” verilmesi.
1 Eylül 1918 – Mustafa Kemal’in, Nablus’taki 7’nci Ordu Karargâhına gelerek komutayı ele alması.
1 Eylül 1922 – Mustafa Kemal’in orduya beyannamesi: “… Bütün arkadaşlarımın Anadolu’da daha başka meydan muharebeleri verileceğini göz önüne alarak ilerlemesini ve herkesin zihinsel güçlerini ve kahramanlık ve vatanseverlik kaynaklarını yarışırcasına göstermeye devam etmesini isterim. Ordular! İlk Hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!”
2 Eylül 1919 – Mustafa Kemal’in Sivas’a gelmesi, candan gösterilerle karşılanması.
4 Eylül 1919 – Sivas Kongresi’nin açılması ve Mustafa Kemal’in Sivas Kongresi başkanlığına seçilmesi.
4 – 11 Eylül 1919 tarihleri arasında Sivas Kongresi’ni toplayarak vatanın kurtuluşu için izlenecek yolun belirlenmesini sağladı.
5 Eylül 1938 – ATATÜRK’ün Dolmabahçe Sarayı’nda vasiyetini yazması. (Vasiyetname, 6 Eylül 1938 günü Dolmabahçe Sarayı’na çağırılan İstanbul Altıncı Noterine ATATÜRK tarafından teslim edilmiştir.)
6 Eylül 1910 – Mustafa Kemal’in Üçüncü Ordu Subay Talimgâhı Komutanlığına atanması.
9 Eylül 1922 – Mustafa Kemal’in İzmir’in alınması haberi üzerine ordulara mesajı: “İlk verdiğim Akdeniz hedefine varmakta orduların gösterdiği gayret ve fedâkarlığı hürmet ve takdirle anarım. Orduların bundan sonra verilecek hedeflerin elde edilişinde de aynı istek ve fedakârlığı göstereceklerine güvenim tamdır.”
10 Eylül 1922 – Mustafa Kemal’in İzmir’e gelmesi.
11 Eylül 1919 – Sivas Kongresi’nin son bulması. “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” teşkil edildiğine dair yazının Mustafa Kemal imzası ile Sivas vilayetine verilmesi.
11 Eylül 1923 – Halk Fırkasının kurulması ve Mustafa Kemal’in Halk Fırkası Genel Başkanlığına seçilmesi.
13 Eylül 1920 – Mustafa Kemal’in “Halkçılık Programı” adı altında bir broşür yayımlaması, bu broşürün Türkiye Büyük Millet Meclisine takdimi ve üyelere dağıtılması.
13 Eylül 1921 – Sakarya Meydan Muharebesi’nin zaferle sonuçlanması.
19 Eylül 1918 – İngiliz birliklerinin Filistin Cephesi’nde genel taarruza başlaması.
19 Eylül 1921 – Mustafa Kemal’e Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kanunla “mareşal” rütbesi ve “gazi” unvanı verilmesi.
20 Eylül 1917 – Mustafa Kemal’in, Halep’ten -İstanbul’da bulunan- Bahriye Nazırı ve 4’üncü Ordu Komutanı Cemal Paşa’ya, Sina Cephesi hakkındaki düşünce ve önerilerini bildiren geniş raporu.
20 Eylül 1918 – Mustafa Kemal’in gelişen İngiliz taarruzu karşısında 7’nci Orduyu Şeria Nehri’nin doğusuna alma kararı. (19 Eylül tarihli İngiliz taarruzu karşısında 8’inci Ordu cephesinin yarılması üzerine 4’üncü ve 7’nci Ordular da düşman tarafından çevrilme tehlikesinde kalmışlardı. Mustafa Kemal bu durumda, uygun koşullar altında muharebeye devam etmek için 20 Eylül’de birliklerine Şeria Nehri’nin doğusuna çekilme emrini vermiştir. Bu karar üzerine, 7’nci Ordu birlikleri düzenini ve savaş gücünü bozmadan Rayak’a, oradan da Halep’e çekilmiştir.)
20 Eylül 1920,Sarıkamış’ın kurtarılışı
22 Eylül 1909 – Selanik’te “İttihat ve Terakki Cemiyeti Büyük Kongresi”nin toplanması. (Mustafa Kemal, bu kongrede bir konuşma yaparak ordunun siyasetten çekilmesi gereğini savunmuştur.)
22 Eylül 1918 – Mustafa Kemal’e olağanüstü hizmetleri ve ordusunu imhadan kurtardığı için fahri yaverlik unvanı verilmesi. (Bu tarih, bazı kaynaklarda 21 Eylül, bazı kaynaklarda ise 23 Eylül olarak belirtilmiştir.)
29 Eylül 1911 – İtalyanların Trablusgarp’ta Osmanlı Devleti’ne harp ilanı.
29 Eylül 1913 – Osmanlı Devleti’nin Balkan Savaşı sonunda Bulgaristan ile İstanbul Antlaşması’nı imzalaması.

EKİM

4 Ekim 1922 – Mustafa Kemal’in 26 Ağustos Taarruzu, 30 Ağustos ve 9 Eylül Zaferleri hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisinde konuşması: “… Bu Anadolu Zaferi tarih sayfaları arasında, bir millet tarafından tamamen benimsenen bir fikrin ne kadar güçlü ve ne zinde bir kuvvet olduğunun en güzel misali olarak kalacaktır.”
6 Ekim 1917 – Mustafa Kemal’in -Yıldırım Orduları Komutanı Mareşal Falkenhein’le anlaşmazlık sonucu- 7’nci Ordu Komutanlığından istifa etmesi.
7 Ekim 1919 – Mustafa Kemal’in Heyet-i Temsiliye adına millete beyannamesi: “En ağır tarihî şartlar altında bile millî vakarından ve herkesin hukukuna saygı göstermedeki mazisinden gelen hasletlerinden zerre kadar ayrılmamış olan milletimizin bundan sonra da aynı tarz ve harekette sabit kalacağından ve bu suretle bu mübarek topraklara sahip olmaktaki uygarlık yeteneğini bütün cihana onaylatacağından şüphe yoktur.”
9 Ekim 1917 – Mustafa Kemal’in tekrar Diyarbakır’da bulunan 2’nci Ordu Komutanlığına atanması. (Mustafa Kemal, bu atamayı kabul etmediğinden işlem yürürlülük kazanmamış, kendisi 2’nci Ordu Komutanı sıfatıyla izinli sayılarak Halep’ten İstanbul’a gelmiştir.)
11 Ekim 1922 – Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın imzalanması.
13 Ekim 1907 – Mustafa Kemal’in Şam’dan, merkezi Manastır’da bulunan 3’üncü Ordu Karargâhına atanması. (Bu karargâhın Selanik’teki şubesinde görev yapmıştır.)
13 Ekim 1921 – Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti ile Kafkas Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan) arasında Kars Antlaşması’nın imzalanması.
13 Ekim 1923 – Ankara’nın başkent olması.
15 Ekim 1911 – Mustafa Kemal’in, Trablusgarp’a gönüllü gitmek üzere gizlice arkadaşlarıyla beraber İstanbul’dan ayrılması.
15 Ekim 1917 – Mustafa Kemal’in, Halep’ten İstanbul’a dönmesi. (Bazı kaynaklarda Mustafa Kemal’in İstanbul’a dönmesi ekim ortası veya ekim sonu olarak gösterilmektedir.)
15 Ekim 1927 – Cumhuriyet Halk Partisi’nin “II. Büyük Kongresi”nin Ankara’da toplanması . okumaya başlaması.
15-20 Ekim 1927 tarihinde Mustafa Kemal’in Kurtuluş Savaşı’nı ve Cumhuriyet’in kuruluşunu anlatan ve 36 saat 33 dakika süren Büyük Nutku’nu okuması.
16 Ekim 1938 – ATATÜRK’ün ilk ağır komaya girmesi.
18 Ekim 1919 – Mustafa Kemal’in Sivas’tan Amasya’ya gelmesi.
20 Ekim 1919 – Mustafa Kemal’in, Amasya’da beraberinde Rauf ve Bekir Sami Beyler olmak üzere İstanbul Hükûmetinin Bahriye Nazırı Salih Paşa ile görüşmelere başlaması (Amasya Mülakatı).
20 Ekim 1921 – Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti ile Fransa Hükûmeti arasında Ankara Antlaşması’nın imzalanması.
20 Ekim 1927 – Mustafa Kemal’in Cumhuriyet Halk Partisi II. Büyük Kongresi’nde okuduğu Büyük Nutku’nu bitirmesi: “… Bugün ulaştığımız netice, asırlardan beri çekilen millî felâketlerin doğurduğu uyanıklığın ve bu aziz vatanın her köşesini sulayan kanların karşılığıdır. Bu neticeyi Türk gençliğine emanet ediyorum. Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklalini, Türk Cumhuriyeti’ni ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir. … Muhtaç olduğun kudret damarlarındaki asil kanda mevcuttur!”
22 Ekim 1919 – Amasya Görüşmeleri (Amasya Mülakatı)’nin sona ermesi.
24 Ekim 1912 – Mustafa Kemal’in Derne’den İstanbul’a hareketi.
26 Ekim 1918 – İngilizlerin Halep’e girmesi. Mustafa Kemal komutasındaki 7’nci Ordu birliklerinin İngiliz taarruzlarını Halep’in kuzeyinde durdurması ve düşmanın bu hattı geçmesine imkân verilmemesi.
27 Ekim 1913 – Mustafa Kemal’in Sofya Ataşe Militerliğine atanması.
29 Ekim 1914 – Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na girmesi.
29 Ekim 1923 – Cumhuriyet’in ilanı ve Mustafa Kemal’in Cumhurbaşkanlığına seçilmesi.
29 Ekim 1933 – Mustafa Kemal’in, Cumhuriyet’in 10’uncu Yıl Dönümü nedeniyle Türk milletine ünlü söylevi: “… Az zamanda çok ve büyük işler yaptık. Bu işlerin en büyüğü, temeli Türk kahramanlığı ve yüksek Türk kültürü olan Türkiye Cumhuriyeti’dir. … Asla şüphem yoktur ki Türklüğün unutulmuş büyük medeni vasfı ve büyük medeni kabiliyeti bundan sonraki gelişimiyle geleceğin yüksek medeniyet ufkundan yeni bir güneş gibi doğacaktır. … Ne mutlu Türk’üm diyene!”(Onuncu Yıl Nutku)
29 Ekim 1938 – ATATÜRK’ün, Cumhuriyet’in 15’inci Yıl Dönümü nedeniyle Türkiye Cumhuriyeti Ordusuna mesajı: “… Türk vatanının ve Türklük camiasının şan ve şerefini, iç ve dış her türlü tehlikelere karşı korumaktan ibaret olan vazifeni, her an yapmaya hazır olduğuna benim ve büyük ulusumuzun tam bir inan ve itimadımız vardır…”
30 Ekim 1918 – Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanması.
30 Ekim 1920 Kars’ın kurtarılışı
30 Ekim 1923 – Mustafa Kemal tarafından, kabineyi kurma görevine İsmet Paşa’nın atanması. İsmet İnönü tarafından Cumhuriyet’in ilk hükümeti kurulması.
31 Ekim 1918 – Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasından bir gün sonra, Mareşal Liman von Sanders’in, Yıldırım Orduları Grup Komutanlığını Mustafa Kemal’e devretmesi.
31 Ekim 1921 – Mustafa Kemal’in Başkomutanlık süresinin 5 Kasım 1921’den itibaren 3 ay daha uzatılmasına dair Kanun’un Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabulü.

KASIM

1 Kasım 1922 – Hilafet ve Saltanat’ın birbirinden ayrılarak Saltanat’ın kaldırılması kararı.
1 Kasım 1924 – Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin ikinci devre ikinci toplantı yılını açış konuşması: “… Hiç şüphe etmemelidir ki, Anadolu ortasında süratle meydana getirilecek yeni ve bayındır bir Ankara, asırlarca ihmal edilen Türk vatanı için başlı başına bir uygarlık merkezi, Türk devleti için pek önemli bir dayanak olacaktır!…”
1 Kasım 1925 – Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin ikinci dönem üçüncü toplantı yılını açış konuşması: “… Cumhuriyet devrinin kendi zihniyet ve ahlakıyla donanmış basınını yine ancak Cumhuriyet’in kendisi yetiştirir…”
1 Kasım 1926 – Mustafa Kemal’in, Türkiye Büyük Millet Meclisinin ikinci dönem dördüncü toplanma yılını açış konuşması: “… Bu büyük millet, arzu ve istidadının yöneldiği istikametleri görmeye çalışan ve görebilen evladını daima takdir ve himaye etmiştir…”
1 Kasım 1927 – Mustafa Kemal’in ikinci defa Cumhurbaşkanlığına seçilmesi. Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin üçüncü dönem birinci toplanma yılını açış konuşması: “… Büyük Millet Meclisi, Türk milletinin asırlar süren arayışlarının özü ve onun bizzat kendisini idare etmek şuurunun canlı timsalidir. Türk milleti, mukadderatını Büyük Millet Meclisinin kifayetli ve vatanperver eline bıraktığı günden itibaren karanlıkları sıyırıp kaldırmış ve ümitleri boğan felâketlerden milletin gözlerini kamaştıran güneşler ve zaferler çıkarmıştır…”
1 Kasım 1928 – Yeni Türk harflerinin kabul ve tatbiki hakkında Kanun’un kabulü. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin üçüncü dönem ikinci toplantı yılını açış konuşması: “… Büyük Millet Meclisinin kararıyla Türk harflerinin kesinlik ve yasallık kazanması, bu memleketin yükselme mücadelesinde başlı başına bir geçit olacaktır…”
1 Kasım 1929 – Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin üçüncü dönem üçüncü toplantı yılını açış konuşması: “… Meclisimizin en büyük eseri olan Türk harfleri, memleketin umumi hayatına tamamen tatbik olunmuştur. İlk müşkülat, milletin ülkü kuvveti ve uygarlığa olan sevgisi sayesinde kolaylıkla yenilmiştir…”
1 Kasım 1930 – Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin üçüncü dönem dördüncü toplantı yılını açış konuşması: “… Geçen senenin önemli olaylarından biri de Sivas’a demiryolunun ulaşmasıdır. Bu kadar müşkülat içinde vatanı bir misli daha genişletmeye ve kuvvetlendirmeye yardımcı olan bu eserin gelecekte Türk milleti tarafından şükranla anılacağına eminim!…”
1 Kasım 1931 – Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin dördüncü dönem birinci toplantı yılını açış konuşması: “… Türkiye’nin güvenliğini gaye tutan, hiçbir milletin aleyhinde olmayan bir barış doğrultusu, bizim daima kuralımız olacaktır.”
1 Kasım 1932 – Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin dördüncü dönem ikinci toplantı yılını açış konuşması: “… Millî kültürün her çığırda açılarak yükselmesini Türkiye Cumhuriyeti’nin temel dileği olarak temin edeceğiz!…”
1 Kasım 1933 – Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin dördüncü dönem üçüncü toplantı yılını açış konuşması: “… Geçen on sene, gelecek devirler için bir başlangıçtan başka bir şey değildir. Bununla beraber, eski devirlerin tarihi karşısında, Cumhuriyet’in bu on senesi, eşi görülmeyen bir diriliş ve göz kamaştırıcı bir ileri atılış âbidesidir!…”
1 Kasım 1934 – Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin dördüncü dönem dördüncü toplantı yılını açış konuşması: “… Güzel sanatların hepsinde, ulus gençliğinin ne türlü ilerletilmesini istediğinizi bilirim. Bu yapılmaktadır. Ancak bunda en çabuk, en önde götürülmesi gerekli olan Türk musikisidir. Bir ulusun yeni değişikliğinde ölçü, musikide değişikliği alabilmesi, kavrayabilmesidir…”
1 Kasım 1935 – ATATÜRK’ün Türkiye Büyük Millet Meclisinin beşinci dönem birinci toplantı yılını açış konuşması: ” … Olaylar Türk milletine iki önemli kuralı yeniden hatırlatıyor: Yurdumuzu ve haklarımızı savunacak kuvvette olmak! Barışı koruyacak uluslararası çalışma birliğine önem vermek! …”
1 Kasım 1936 – ATATÜRK’ün Türkiye Büyük Millet Meclisinin beşinci dönem ikinci toplantı yılını açış konuşması: “… Cumhuriyet, yeni ve sağlam esaslarıyla Türk milletini emin ve sağlam bir gelecek yoluna koyduğu kadar, asıl fikirlerde ve ruhlarda yarattığı güvenlik itibariyle büsbütün yeni bir hayatın müjdecisi olmuştur…”
1 Kasım 1937 – ATATÜRK’ün Türkiye Büyük Millet Meclisinin beşinci dönem üçüncü toplantı yılını açış konuşması: “… Milletimizin layık olduğu yüksek uygarlık ve refah seviyesine varmasını alıkoyabilecek hiçbir engel düşünmeye yer bırakılmadığını ve bırakılmayacağını huzurunuzda söylemekle bahtiyarım!…”
1 Kasım 1938 – ATATÜRK’ün, Türkiye Büyük Millet Meclisinin beşinci dönem dördüncü toplantı yılını açış konuşmasının Başbakan Celâl Bayar tarafından okunması: “… Memleketimizi her gün daha çok kuvvetlendirmek, her alanda her türlü ihtimallere karşı koyabilecek bir hâlde bulundurmak ve dünya olaylarının bütün safhalarını büyük bir uyanıklılıkla izlemek, barışsever siyasetimizin dayanacağı esasların başlangıcıdır!…”
5 Kasım 1909 – Mustafa Kemal’in Selanik 2’nci Redif tümeni Kurmay Başkanlığından tekrar 3’üncü Ordu Karargâhına atanması.
5 Kasım 1921 – Mustafa Kemal’in Başkomutanlık süresinin üç ay uzatılması.
5 Kasım 1925 – Mustafa Kemal’in, Ankara Hukuk Mektebinin açılış töreninde konuşması: “Cumhuriyetin güç ve dayanağı olacak bu büyük kurumun açılışında hissettiğim mutluluğu hiçbir girişimde duymadım ve bunu göstermek ve ifade etmekle memnunum.”
7 Kasım 1917 – Mustafa Kemal’in, İstanbul’da Genel Karargâhta görevlendirilmesi.
7 Kasım 1919 – Mustafa Kemal’in İstanbul’da yeniden toplanması kararlaştırılan Osmanlı Meclis-i Mebusanı için yapılan seçimlerde Erzurum milletvekilliğine seçilmesi.
7 Kasım 1920 Gümrü’nün kurtarılışı.
8 Kasım 1928 – Mustafa Kemal’in halka yeni yazıyı öğretmek üzere faaliyete geçecek olan Millet Mekteplerinin Genel Başkanlığını ve Başöğretmenliğini kabul etmesi.
8 Kasım 1938 – ATATÜRK’ün ikinci defa ağır komaya girmesi.
10 Kasım 1938 – ATATÜRK’ün Dolmabahçe Sarayı’nda saat dokuzu beş geçe ebediyete intikali.
10 Kasım 1953 Anıtkabir yapıldıktan sonra ulu önderin nâşı görkemli bir törenle ebedi istirahatgâhına gömüldü.
10/11 Kasım 1918 – Mustafa Kemal’in Adana’dan trenle İstanbul’a hareketi.
13 Kasım 1918 – Mustafa Kemal’in Adana’dan İstanbul’a gelmesi.
13 Kasım 1918 Yıldırım Orduları Grubu Komutanlığının kaldırılması üzerine İstanbul’a gelip Harbiye Nezâreti’nde (Bakanlığında) göreve başladı.
17 Kasım 1924 – Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurulması. (1925 yılının Haziran ayının başında, Bakanlar Kurulu kararı ile feshedilmiştir.)
20 Kasım 1913 – Mustafa Kemal’in Sofya’ya gelmesi ve ataşe militerlik görevine başlaması.
21 Kasım 1923 – Mustafa Kemal’e Türkiye Büyük Millet Meclisi kararı ile yeşil-kırmızı şeritli İstiklal Madalyası verilmesi.
21 Kasım 1938 günü ulu önderin cenazesi törenle geçici istirahatgâhı olan Ankara Etnografya Müzesi’nde toprağa verildi.
24 Kasım 1934 – Mustafa Kemal’e “ATATÜRK” soyadı verildiğine dair Kanun’un Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabulü.
25 Kasım 1925 – Şapka giyilmesi hakkında Kanun’un kabulü.
26 Kasım 1934 – Efendi, Bey, Paşa, Hazretleri vb. lakap ve unvanların kaldırıldığına dair Kanun’un kabulü.
27 Kasım 1911 – Mustafa Kemal’in binbaşılığa terfi etmesi.
28 Kasım 1938 – ATATÜRK’ün vasiyetinin, Ankara Üçüncü Sulh Hukuk Hâkimliği tarafından açılması.
30 Kasım 1925 – Tekke ve zaviyeler ile türbelerin kapatılmasına ve türbedarlıklar ile birtakım unvanların kaldırılmasına dair Kanun’un kabulü.

ARALIK

2/3 Aralık 1920 – Ermenilerle Gümrü Antlaşması’nın imzalanması.
5 Aralık 1920 – Mustafa Kemal’in Bilecik’e gelmesi, burada Dahiliye Nazırı Ahmet İzzet Paşa başkanlığındaki İstanbul Heyeti ile görüşmesi ve heyetin İstanbul’a dönmesine müsaade etmeyeceğini, beraber Ankara’ya gidileceğini bildirmesi (Bilecik Mülakatı).
5 Aralık 1934 – Türk kadınlarına milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanıyan Anayasa değişikliğinin kabulü.
12 Aralık 1916 – Mustafa Kemal’in -Ahmet İzzet Paşa’nın izinli olarak bir süre İstanbul’a gitmesi üzerine – 2’nci Ordu Komutan Vekilliğine atanması. Mustafa Kemal’e Muş ve Bitlis cephelerindeki başarıları sebebiyle “İkinci Rütbe’den Mecidî Nişanı” verilmesi.
15 Aralık 1917 – Mustafa Kemal’in, Veliaht Vahdettin Efendi’nin maiyetinde Almanya’ya gitmek üzere İstanbul’dan ayrılması.
16 Aralık 1916 – Mustafa Kemal’in, Sekerat (Diyarbakır’ın Palu kazasına bağlı bir bucak merkezi)’ta 2’inci Ordu Karargâhına gelerek komutan vekilliği görevini üzerine alması.
16 Aralık 1917 – Mustafa Kemal’e, o güne kadarki üstün başarıları sebebiyle “Birinci Rütbe’den Kılıçlı Mecidî Nişanı” verilmesi.
17 Aralık 1908 – İkinci Meşrutiyet’in ilanından sonra, İstanbul’da Meclis-i Mebusanın toplanması.
19 Aralık 1911 – Mustafa Kemal’in, Tobruk Bölgesi Komutanlığı görevini yürüten Ethem Paşa’nın yerine Tobruk Bölgesi Komutanlığına getirilmesi.
19/20 Aralık 1915 – İngilizlerin, işgal ettikleri siperleri boşaltarak gece Anafartalar – Arıburnu bölgesinden gizli olarak çekilmeleri.
22 Aralık 1911’de İtalyanlara karşı Tobruk Savaşını kazandı.
23 Aralık 1930 – Menemen’de, Kubilay adlı yedek subay öğretmenin şehit edilmesi.
25 Aralık 1906 – Mustafa Kemal’e, Suriye bölgesindeki üstün hizmetlerinden ötürü Beşinci Rütbeden Mecidî nişanı verilmesi.
26 Aralık 1925 – Milletlerarası saat ve takvim hakkındaki Kanunların kabulü.
27 Aralık 1919 – Mustafa Kemal’in Ankara’ya gelmesi ve büyük törenle karşılanması. (Mustafa Kemal, şehre girdikten sonra vali odasında bir müddet istirahat ederek çay içmiş, daha sonra 20’nci Kolorduyu ziyaret etmiş, buradan da kendisine ve arkadaşlarına ayrılan Ziraat Mektebine gelmiştir.) Mustafa Kemal’in bütün teşkilata, “Ankara’ya geldiğini ve Heyet-i Temsiliye Merkezinin Ankara olduğunu” bildiren telgrafı.
30 Aralık 1911 – Mustafa Kemal’in Derne’ye gelmesi ve Derne Doğu Kolu Komutanlığını üzerine alması.

KAYNAKLAR

 Ali GÜLER; ATATÜRK Soyu Ailesi ve Öğrenim Hayatı, Ankara, Kara Harp Okulu Basımevi, 1999.
 Mehmet Ali ÖZ; Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre ATATÜRK’ün Ailesi, Asi Kitap Yay.,2017.
 Orhan TOPÇUOĞLU; ATATÜRK Günlüğü, Ankara, Demircioğlu Matbaacılık, 1989.
 Özel ŞAHİNGİRAY; ATATÜRK’ün Nöbet Defteri (1931-1938), Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü, 1955.
 Utkan KOCATÜRK; Doğumundan Ölümüne Kaynakçalı ATATÜRK Günlüğü, ATATÜRK Araştırma Merkezi, Ankara, 2007.
 Vasilis DİMİTRİADİS; Bir Evin Hikayesi, Bir Evin Hikayesi (Çev.Gülsün AKSOY-AİVALİ), TTK Yay., Ankara, 2016.
 Zeki SARIHAN; Kurtuluş Savaşı Günlüğü, Cilt-I, TTK Basımevi, Ankara, 1993.
 – Kurtuluş Savaşı Günlüğü, Cilt-II, TTK Basımevi, Ankara, 1993.
 – Kurtuluş Savaşı Günlüğü, Cilt-III, TTK Basımevi, Ankara, 1995.
 – Kurtuluş Savaşı Günlüğü, Cilt-IV, TTK Basımevi, Ankara, 1996.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir