- Ataturkicimizde.com - http://ataturkicimizde.com -

Yeni Devlete Yeni Lidere Hayat Veren Zafer: Büyük Taarruz

Atatürkün hayatı ve eserleri 300x150

Yeni Devlete Yeni Lidere Hayat Veren Zafer: Büyük Taarruz

Hazırlıklar ve Harekât Plânı

Başkomutan Mustafa Kemal, Millî Mücadele’nin başından beri, tam bağımsız bir devlet yaratmak için tek geçerli yolun “düşmanı vatanın bağrında boğmak” olduğuna inanıyordu. Bu ise ancak taarruzla mümkündü. Taarruz yüksek ateş gücü ve sayıca üstünlüğü, hareket ve manevra kabiliyetini gerektiriyordu.

Halbuki Türk Ordusu hem sayıca hem de ateş gücü bakımından istilâcı ordunun yarı gücüne bile ulaşamamıştı. İlk iş olarak hiç değilse düşman ordusuna denk bir askerî güç meydana getirmek, neticeyi askerîn kahramanlığı, yurt sevgisi ve kumanda üstünlüğü ile elde etmek gerekiyordu.

Gazi [1] Mustafa Kemal Paşa, Meclis’deki İkinci grup milletvekillerinin Başkomutanlık yasası konusunda çıkardıkları zorluklara ve taarruz için ısrarlı baskılarına direndi. Haziran ortalarına kadar ülkenin bütün imkânlarını, topyekûn bir savaş stratejisi içinde kullanarak orduyu, düşman ordularına denk bir konuma getirdi. On ay boyunca ordu devamlı eğitilerek kesin sonuçlu bir saldırı için hazırlandı.

Bu dönemde Yunan ordusu esas ağırlığı ile Eskişehir-Afyon arasında, İzmir ve Bursa yollarını kapatacak bir şekilde üç kolordu halinde örgütlenmişti. Kolordulardan biri, Afyon’un Doğu ve Güneyini korumak için Afyon’da, diğer kolorduda Seyitgazi’den Sakarya’ya uzanan bölgede Eskişehir’i örtmekte, üçüncü bir kolordu da her iki kolordunun ortasında Döğer-İhsaniye bölgesinde konuşlanmıştı.

Cephenin en hassas yanı , Afyon güneyinde Erkmen tepelerinden Ahır Dağlarına uzanan kesimdi. Ancak bu bölge Yunan cephesinin en iyi berkitilen yerlerinden biriydi.

Mustafa Kemal’in plânı istilâcı düşmana Anadolu’da başka bir yerde tutunma imkânı vermeden yok etmek esasına dayanıyordu. Bunun için düşünülen plân, düşmanı Eskişehir-Afyon hattında tutmak, kalan kuvvetlerle Afyon güneyinde bir ağırlık merkezi oluşturmak ve o mıntıkadan saldırarak Yunan Ordusu‟nu İzmir yönünden kuzeye atarak yok etmek esasına dayanıyordu. Bu maksatla Afyon güneyinde on iki kilometrelik Erkmen Tepe, Belen Tepe, Tınaz Tepe bölgesi, cepheyi yarma yeri olarak saptandı. Saldırının başarısı, bu bölgede sayı ve ateş gücü üstünlüğü sağlanmasına bağlıydı. Başarı, normal olarak üç misli bir güç üstünlüğü ile mümkün olabilirdi.

Halbuki Türk Ordusu sayı ve ateş gücü itibarıyla ancak düşmanla eşite yakın bir duruma gelmişti. Dolayısıyla saldırı cephesinde yüz on bin kişilik bir ağırlık merkezi yaratıldı. Buna karşılık Eskişehir-Afyon hattını tutan ikinci ordu, elli bin kişilik bir güçle karşısındaki birliklere karşı koymak ve saldırmakla görevlendirildi. Başarı, güneyde yapılan yığınağın düşman tarafından fark edilmemesine ve saldırının baskın şeklinde yapılmasına bağlıydı. Dolayısıyla, askerî birlikler güneye geceleri kaydırılarak, gizliliğe büyük ölçüde özen gösterildi. 25 Ağustos’ta bütün hazırlıklar tamamlanmıştı. Başkomutan Afyon güneyinde Kocatepe’de orduların başındaydı. General Papulas‟tan sonra Anadolu kuvvetlerine komutan olan Hacıanestis ise, savaş meydanından 350 km uzakta İzmir‟de bulunmaktaydı.

Büyük Zafer: Anadolu İstilâdan Kurtuluyor

Saldırı, 26 Ağustos 1922 saat 4.30‟da Türk topçusunun tanzim ateşi ile başladı. Yapılan şiddetli savaşlar sonunda, ilk gün cephenin kilit noktalarından Kalecik Sivrisi ile Belen Tepe düşürüldü. Tınaz ve Erkmen Tepelerinde önemli gelişmeler sağlandı. Keza ilk gün süvari kolordusu geceleyin güç şartlar altında sarp Ahır dağlarını aşarak Sincanlı ovasına indi ve düşman gerisinde panik yarattı. Saldırının ana merkezinin belli olmaması için İkinci Ordu’da aynı zamanda düşman mevzilerine şiddetli hücum etti. Türk saldırısı tam bir baskın şeklinde gelişmesine rağmen, bugün cephe yarılamadı. İkinci gün, yani 27 Ağustos’ta yarma mıntıkasındaki kilit mevzilerin (Erkmen Tepe, Tınaz Tepe) düşürülmesi üzerine, Yunan birlikleri Afyon ve Sincanlı ovalarına dökülmeye başladılar. Afyon 27 Ağustos’ta istiladan kurtarıldı.

Başkomutan Gazi Mustafa Kemal Paşa cephe çökertildikten sonra, düşmanın İzmir ve Kütahya yönlerine çekilmesini önleyecek şekilde ordularına tertibat aldırdı.

Cephedeki durumdan habersiz olan Yunan Başkomutan Hacıanestis, kaybedilen mevzilerin geri alınmasını, İkinci Yunan Kolordusunun da takviye edilerek Afyon doğusuna doğru taarruz edilmesini istiyordu. Ancak bunun mümkün olmadığını anlayınca, İzmir yönünün kapatılarak adım adım savunulmasını emretti. Fakat Başkomutan Mustafa Kemal Paşa 28,29 Ağustos’ta Türk ordusuna yaptırdığı manevralarla Yunan ordusu Başkomutanlığına getirilen General Trikopis yönetimindeki beş tümenlik bir Yunan kuvvetini Dumlupınar Kuzeyinde Aslıhanlar mıntıkasında çembere aldı.

30 Ağustos‟da Gazi Başkomutan cephenin ön saflarına yönettiği “Başkumandanlık Savaşı‟nda” bu düşman kuvvetleri saf dışı edildiler. Çemberden kurtulan beş bin kişi 1 Eylül‟de General Trikopis‟le beraber, Uşak civarında teslim oldular. Bundan sonra amaç istilâcı orduya bir yerde tutunma imkanı vermeden Anadolu’dan dışarı atmaktır. “Artık ordunun ilk hedefi Akdeniz’dir.”

Türk ordusu, Yunan Ordusu’nun çekilirken yaptığı korkunç tahribat ve mezalimi (baştan başa yakılan şehirler, köyler, topluca öldürülen silahsız halk) bir an önce önlemek için kabil olduğu kadar süratle takip hareketine girişti. On günde, ortalama günde 40 km. yi bulan bir hızla istilacı orduların peşine düştü. İşgalden 1240 gün sonra 9 Eylül‟de İzmir kurtarıldı. Yunanlılar 16 eylül‟de Çeşme‟yi 18 Eylül‟de Bandırma‟yı terkediyorlardı.

Gazi Başkomutan saldırıyı hafta sonuna rastlatmak, cephe yarıldıktan sonra Türk başarısını önemsiz göstermek suretiyle Atina ve Londra’yı gafil avlamıştı. Felâketin kapsamı Yunan Ordusu artık kurtarılamaz hale geldikten sonra öğrenildi. O zamana kadar, Türk önerilerine kulak tıkayan Lord Curzon, 3 Eylül gece yarısı uyandırılarak durumun nezaketi ve Yunanistan’ın mütareke isteği kendisine anlatıldı. Türk barış görüşmesi tekliflerini dört aydır savsaklayan Lord Curzon 4 Eylül’de müttefikler adına Anadolu’nun kademeli olarak boşaltılmasını teklif ediyordu.

Halbuki, o sırada Türk Ordusu, Alaşehir ve Kula‟yı kurtarmış, İzmir yolunu açmış bulunuyordu. Başkomutan Mustafa Kemal bu teklife şu cevabı verdi: “Yunan Ordusu kesin olarak mağlup edilmiştir. Bu ordunun artık ciddi bir direniş göstermesi mümkün değildir. Anadolu için bir müzakereye mahal kalmamıştır. Mütareke ancak Trakya için bahis konusu olabilir. … Mütarekeyi takip eden on beş gün içinde Trakya Türkiye Büyük Millet Meclisi yetkililerine kayıtsız şartsız teslim edilmeli, Yunanistan esir bulunan Türkleri serbest bırakmalı ve Anadolu’da verdiği zararları ödemelidir.” Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, bu şartların on gün kadar geçerli olacağını da ilâve etmişti.

Bu arada İzmir‟de bulunan Müttefik konsolosları, Başkomutan ile görüşmek istediler. Kendilerine 9 Eylül’de Nif‟te (Kemalpaşa) bulunmaları cevabı verildi. 9 Eylül’de Mustafa Kemal Nif’te, Türk ordusu İzmir’de, ancak konsoloslar görüşme mahallinde değillerdi.

Büyük Taarruzla Anadolu kurtarılmıştı, fakat Doğu Trakya işgal altındaydı. Ayrıca Boğazlar bölgesi, “tarafsız mıntıka” adı altında müttefik güçlerin elinde bulunuyordu. Trakya‟yı kurtarmak, Müttefikleri barışa zorlamak gerekiyordu. Bu maksatla, zaferi kazanan ordular İstanbul ve Çanakkale üzerine yürütüldü. Bu girişim Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Müttefikler ve özellikle İngilizler arasında ciddi bir kriz oluşmasına yol açtı.

Ateşkes Krizi: Türk Ordusu Boğazlar Önünde

Krizi keskinleştiren en önemli faktörlerden biri Büyük Britanya Başbakanı Lloyd George’un peşin hükümlü, ön yargılı tutumuydu. “İşin başından beri sermayesini yanlış ata [2] oynayan” ve siyasî geleceği ciddi bir şekilde sallantıya giren, Yunan dostu ve Venizelos hayranı olan, Yunan iş adamları ve diplomatlarıyla içli dışlı ilişkilerde bulunan İngiliz Başbakanı, sert bir tutumla durumunu kurtarmak istiyordu.

Dolayısıyla İngiltere Bakanlar Kurulu daha 7 Eylül 1922‟de gerekirse tarafsız mıntıkanın silâhla savunulmasına karar verdi. Bunu sağlamak için Çanakkale’ye İngiliz Fransız ve İtalyan kuvvetleri çıkarıldı. 12 Eylül‟de İngiltere müttefiklerine ortak hareket teklifinde bulundu. Fransa Boğazların serbestliğini ve Türkiye‟nin meşru haklarına dikkate alacak bir çözümü kabul edeceğini bildirdi. 15 Eylül’de İngiliz Bakanlar Kurulu, tarafsız mıntıkaya tecavüz edilmemesi için, Mustafa Kemal‟e tebligat yapılmasına ve “Şark Meselesi” için ilgili devletler arasında bir Konferans toplanmasına karar verdi.

Ancak “Türklerin önünden kaçmamak” konusunda kararlı ve enerjik bir tutumla siyasî kariyerini kurtarmak isteyen Lloyd George, tarafsız mıntıkanın savunulması için Müttefikler, Balkan devletleri ve İngiliz sömürgelerinden askerî destek isteyen kışkırtıcı ve heyecan uyandıran bir demeç yayınladı. Bu demeç, hem İngiltere’de ve hem de Avrupa‟da heyecan uyandırdı ve genelde bir savaş çağrısı olarak değerlendirildi. Türk Ordusu’nun sözde tarafsız denilen vatan topraklarına girmesi, yeni bir savaşa mı yol açacaktı? İngiliz basını genelde olayı müthiş bir hata olarak değerlendirdi. Yeni Zelanda hariç, dominyonlar yardım etmeyi reddettiler.

İtalya Ankara‟ya karşı cephe almayacağını belirterek Çanakkale’den askerlerini geri çekti. Fransa Başbakanı Poincaré‟de yirmi dört saat içinde Fransız askerlerinin geri alınması talimatını verdi. Yugoslavya ve Romanya‟da İngiliz teklifini olumlu karşılamadılar. Dünyada Lloyd George ve yakın arkadaşlarından başka kimse savaş istemiyordu.

Bu arada İzmir’i istilâcı ordulardan kurtaran Gazi Mustafa Kemal’in orduları Boğazlara yönelmişlerdi. Sözde tarafsız bölgeye girmeleri halinde her an bir çatışma çıkabilirdi. Gazi Başkomutan gerçekçi bir hesap adamıydı. Trakya’yı barışçı yolla kurtarmaktan başka bir amaç peşinde değildi. Dolayısıyla Türk askerlerine herhangi bir silâhlı çatışmaya girmemek için kesin emirler vermişti. Mehmetçikler silâh namluları aşağıya dönük olarak, kararlı bir şekilde Çanakkale ve İstanbul’a yöneldiler. Çanakkale’de İngiliz tel örgüleri önüne kadar geldiler. Yeni bir savaş mı başlayacaktı? Her şey “Hudutlarında güneş batmayan Majestelerinin hükümetine” bağlıydı!

Tehlikeyi önlemek isteyen Fransa, İstanbul’da bulunan Yüksek Komiseri General Pellè’yi İzmir’e koşturdu. General Pellè, tarafsız bölgeye girilmemesini istedi. Mustafa Kemal, böyle bir bölgeden ne kendisinin ne de Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetinin haberi olmadığını, askerî harekâtın hedefinin bozguna uğratılan düşmanı takip etmek olduğunu söyledi.

Diğer taraftan Paris’e koşan Lord Curzon, 20 Eylül‟de Müttefikler arası görüş birliğini zorlukla sağlayabildi. Buna göre, tarafsız mıntıkaya girilmemesi, Boğazların Milletler Cemiyeti gözetiminde geçiş serbestliği ve azınlıkların himaye edilmeleri şartıyla, Doğu Trakya‟nın Türkiye‟ye bırakılabilmesi, Mudanya ya da İzmir‟de Ateşkes görüşmeleri yapılması ilkeleri benimsendi. Teklif Ankara‟ya 23 Eylül 1922‟de iletildi.

Bu arada Türkler tarafsız bölge içinde Erenköy’ü kurtarmışlar, sert İngiliz uyarılarına rağmen geri çekilmemişlerdi. Londra’daki hırçın İngiliz bakanları “Çanakkale’den çekilmenin Büyük Britanya‟yı utanç verici duruma düşüreceği” kanısındaydılar. İngiliz Hükümeti, 29 Eylül‟de General Harington’a “belirli bir süre içinde” tarafsız bölge boşaltılmazsa, ateş açılacağı yolunda Türklere ültimatom vermesi talimatını gönderdi. Londra‟daki Hükümet adamlarından daha serinkanlı davranan İngiliz Generali, birliklerine Çanakkale‟ye saldırı olmadıkça ateş edilmemesi emrini verdi.

Diğer taraftan, barışçı çözüm istediğine inandığı Mustafa Kemal ile yazıyla temasa girerek bir anlaşma yolu aradı. Bu arada acele İzmir’e gelen Fransız diplomatı Franklin Bouillon da iki tarafın görüşlerinin yakınlaşmasına gayret etti. Her şey Gazi Başkomutanın kararına bağlıydı. O, kendine olan hudutsuz güvenine, bitip tükenmeyen enerjisine, gerektiğinde son derece atılgan davranmasına, cüretkâr ve sorumluluk almaya elverişli karekterine rağmen, her şeyden önce gerçekçidir. Değişen şartlara uymasını veya gerekirse en uygun zamanı beklemesini bilen bir hesap ve mantık adamı, mümkün olan ile olmayanın hudutlarını iyi çizen bir liderdi.

Büyük bir zafer kazanan Ordular Başkomutan‟ı olmasına ve “çevresinin zor dayanılır tahriklerine” rağmen, İngilizleri şereflerinden etmek ve yeniden dökülecek kanlar pahasına yaşanılacak ölçüsüz bir hareketin lüzumsuzluğuna kani olarak durulacak zamanın geldiğine karar verdi. Her türlü askerî tedbirleri aldıktan sonra Doğu Trakya‟nın Meriç‟e kadar Türkiye‟ye bırakılması şartıyla, Mudanya‟da ateşkes görüşmesi yapılmasını kabul etti. Ateşkes görüşmelerinde Türkiye‟yi Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa temsil edecekti.

Mudanya Mütarekesi: Mondros’un İflâsı

Ateşkes görüşmeleri, 3 Ekim 1922‟de Mudanya‟da başladı. Savaş Yunanlılar ile yapılmıştı ama, onlar ateşkes görüşmelerine katılmadılar. İsmet Paşa‟nın muhatapları başta İngiliz Harington olmak üzere, Fransız ve İtalyan generalleriydi. Türk Heyetine Mustafa Kemal tarafından verilen talimat şöyledir. Doğu Trakya 20 gün içinde Yunanlılar tarafından boşaltılacak, bölgede Türk yönetimi oluşturulacak, ateşkesle Çanakkale ve İstanbul üzerine yürüyen ordularımızın bulundukları hat saptanacak, hiçbir taraf Boğazlar mıntıkasında berkitme yapmayacaktır. Amaç Trakya‟yı kan dökmeden işgallerden kurtarmak ve barışa giden yolu açmaktır.

Konferansın ilk üç günü Trakya konusundaki tartışmalarla geçti. Türk tarafı Trakya‟nın Meriç‟e kadar boşaltılması ve hemen Türk yönetimine teslim edilmesinde ısrar etti. Müttefikler Trakya‟nın boşaltılmasını ilke olarak kabul ediyorlar, fakat bölgenin Türk yönetimine teslimine razı olmuyorlardı.

Orasının barışa kadar Müttefiklerin işgalinde kalmasını savunuyorlardı. Görüşmeler tıkanma noktasına gelince, İngiliz temsilcileri hükümetten talimat alma zorunluluğundan bahisle, konferansa ara verilmesini istediler.

Konferans tehlikeye girmişti, Türk Ordusuna 6 Ekim 1922‟de saat 18‟den itibaren harekete geçme emri verilmişti. Durumdan telaşlanan Lord Curzon Paris‟e gitmiş ve müttefikler arasında görüş birliği sağlamıştı. General Harington‟a ateşkesi imzalama yetkisi verildi. Ateşkes 11 Ekim 1922‟de Mudanya‟da imzalandı. Buna göre, Türkiye ve Yunanistan arasında savaş haline son veriliyordu.

Doğu Trakya Yunanlılar tarafından on beş gün içinde boşaltılacak ve Müttefiklere teslim edilecek, onlar da otuz gün içinde yönetimi Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetine devretmek sorumluluğunu yükleniyorlardı. Bölgede düzen ve güvenliği 8000 kişilik bir Türk Jandarma birliği sağlayacaktı. Buna karşılık Türkler Çanakkale ve İstanbul Boğazlarında sınırları ateşkesle çizilmiş olan kıyı şeridini tarafsız bölge olarak kabul ediyorlardı. Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti bu bölgeye barışa kadar girmemeyi benimsemek suretiyle barışçı tutumunu ortaya koymuştu.

Mudanya Mütarekesi, Mondros’un hükümlerini ortadan kaldırıyordu. Doğu Trakya Mehmetçiğin kanı dökülmeden millî sınırlar içine alınıyor ve barışa giden yol açılıyordu. Mustafa Kemal’in soğukkanlı ve doğru teşhise dayalı tutumu karşısında, Lloyd George‟un çatışma çıkarmaya, kriz yoluyla seçimi kazanmaya yönelik politikaları iflâs ediyordu. İngiliz Başbakanı Türklere karşı ısrarla yürüttüğü önyargılı hatasını istifâ etmek ve bir daha iktidara gelmemekle ödüyordu (19 Ekim 1922).

Büyük Taarruzun Sonuçları

Başkomutan Mustafa Kemal‟in komuta ettiği Türk Ordusu ateş gücü ve asker sayısı kendisinden üstün olan düşman ordusunu kesin bir yenilgiye uğratmış ve vatan topraklarını istilâdan kurtarmıştır.

Mustafa Kemal bu zaferle Viyana’dan bu yana devam eden iki yüz küsur yıllık bir geri çekilmeyi durdurmuş, Mondros ve Sèvres‟in hükümleri geçersiz hale getirilmiştir. Böylece Batı‟nın “Hasta adam” olarak tanımladığı bir imparatorluk enkazından, yeni ve çağdaş ufuklara yönelecek bir devletin yolu açılmıştır.

30 Ağustos, zaferin mimarı Mustafa Kemal‟e Cumhuriyet rejiminin yaratıcısına iktidar yolunu açmış, Ulu Önderin hayatının sonuna kadar vatanına hizmet vermesini mümkün kılmıştır.

Mustafa Kemal’in zaferi Yunanistan’da yüksek şiddette bir siyasî deprem yarattı. Ülke bir süre ihtilâl ve darbelerle istikrarsız bir döneme girdi. Bozgunu takip eden günlerde Yunan Kralı tahtını terk etmek, Prens Andrea da bir İngiliz harp gemisiyle İngiltere’nin yolunu tutmak zorunda kalıyordu. Yunan Başbakanı, Başkumandan Hacıanestis ve dört bakan idam edildi. Keza bu bozgun başka önemli bir sonuç daha doğurdu. O da şudur: O zamana kadar Yunan devlet adamlarının ideali olan “Megali İdea” yani “ İki kıt‟alı, beş denizli, Büyük Yunanistan” hayali uzunca bir süre geri plâna itildi.

Keza bu zaferin sonuçlarından biri de Yakındoğu ve Balkanlara, İkinci Dünya Savaşına kadar uzanan dönemde istikrar ve barış getirmesidir.

Mustafa Kemal’in zaferinin uzun vadeli evrensel sonuçları, özellikle Asya ve Afrika’da kendine gösterdi. Anadolu halkının tam bağımsızlık ve hür yaşama mücadelesi [3], Atlantikten Cakarta‟ya kadar uzanan bir dünyada heyecan dalgaları yarattı. Bu coğrafyada yaşayan milletleri bağımsızlık yolunda ayağa kaldırdı ve dekolanizasyon döneminin başlamasında etken oldu. Nitekim Millî Mücadele‟yi takip eden bir kuşaklık dönem içinde, Asya ve Afrika haritası yeni baştan düzenlenmiştir. Tunus, Cezayir, Mısır, Hindistan, Pakistan ve Endonezya’da çıkan bağımsızlık liderleri, manevî fikir babaları, Mustafa Kemal’i kendilerine örnek almışlardır.

Gazi Mustafa Kemal bu zaferi şöyle tanımlamıştır: “Bu eser Türk milletinin hürriyet ve istiklâl fikrinin ölümsüz bir abidesidir. Bu eseri vücuda getiren bir milletin evladı, bir ordunun başkumandanı olduğumdan ilelebet mesut ve bahtiyarım”.

Büyük zaferin belki de en önemli sonucu Gazi Mustafa Kemal’in liderliğini perçinlemesidir.

Gazi Mustafa Kemal Paşa, Başkomutan olarak Meclis’in, çevrenin baskısına baş eğmeyerek taarruz için en uygun zamanı, devamlı hazırlık içinde sabırla beklemek, kesin sonuç yerini isabetle tayin etmek, şahsen orada bulunarak etkisini en güçlü bir şekilde hissettirmek, kesin sonuç yerinde mümkün olduğu kadar ağırlık merkezi yaratmak, hareketi bir baskın şeklinde, fakat her ihtimali göz önünde tutan bir hesap içinde yapmak, yarma hareketinden sonra düşmanın hiçbir şekilde toparlanmasına imkân vermeyen üstün komutanlık vasıflarını, bir kere daha tartışılmaz bir şekilde ortaya koymuştur.

Bu zafer ile Mustafa Kemal, Viyana bozgunundan beri devam eden Türk’ün makûs talihini yenmiş, yüzyılların hastası Osmanlı İmparatorluğundan genç ve dinamik yeni bir devlet yaratmak suretiyle, yok edilmenin eşiğine gelen Türk milletine yeni bir hayat kazandırmıştır. Büyük zaferin en önemli sonuçlarından biri, Gazi Mustafa Kemal’e ordu ve halk içinde sonsuz bir itibar ve şeref kazandırmasıdır. Bu itibar ve güven, ona bundan sonra arzu ettiği her şeyi halka dayanarak, halk için yapmak gücünü verecektir.

[4]